Đề xuất ưu tiên nguồn lực cho cải cách tiền lương

Cần xác lập vị trí rõ ràng của chính sách tiền lương

Trong quá trình thảo luận về dự thảo Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng vấn đề tiền lương cần được thể hiện cụ thể hơn trong các nguyên tắc phân bổ ngân sách. Theo ông, nếu cải cách tiền lương được xác định là một nhiệm vụ quan trọng thì việc bảo đảm nguồn lực cũng cần được luật hóa với thứ tự ưu tiên tương xứng.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách dự thảo hiện nay xác định thứ tự sử dụng nguồn tăng thu ngân sách. Kinh phí phục vụ cải cách tiền lương chưa được đặt ở vị trí đủ cao, trong khi nguồn lực này còn phải cạnh tranh với nhiều mục tiêu tài chính khác như giảm bội chi hoặc bổ sung dự phòng. Cách tiếp cận đó có thể khiến việc chuẩn bị nguồn cho chính sách tiền lương thiếu tính chủ động, đặc biệt khi ngân sách phát sinh những biến động ngoài dự kiến.

Về bản chất, cải cách tiền lương không đơn thuần là tăng thêm một khoản chi thường xuyên. Tiền lương có liên quan trực tiếp đến khả năng thu hút nhân lực, duy trì đội ngũ có năng lực và tạo động lực làm việc trong khu vực nhà nước. Nếu thu nhập không theo kịp yêu cầu công việc và mặt bằng chi phí sinh hoạt, việc tuyển dụng cũng như giữ chân người có chuyên môn sẽ ngày càng khó khăn.

Thu nhập thấp tạo sức ép lên chất lượng nhân lực công

Theo thông tin được nêu tại phiên thảo luận, mức lương cơ sở hiện ở mức 2,53 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi đó, mức lương tối thiểu vùng của người lao động thuộc khu vực tư nhân dao động từ 3,7 đến 5,31 triệu đồng mỗi tháng. Những con số này cho thấy khoảng cách giữa thu nhập và chi phí thực tế đang là vấn đề cần được tính đến khi xây dựng chính sách tiền lương.

Áp lực đặc biệt rõ đối với người trẻ làm việc tại các đô thị lớn. Ngoài chi phí ăn ở, họ còn phải trang trải cho đi lại, giáo dục, chăm sóc con cái và nhiều nhu cầu thiết yếu khác. Khi thu nhập không đủ tạo ra mức sống tương đối ổn định, tiền lương sẽ khó hoàn thành vai trò là công cụ tạo động lực và bảo đảm sự gắn bó lâu dài với công việc.

Bộ Nội vụ cũng từng đánh giá thu nhập của một bộ phận công chức, viên chức chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu cuộc sống. Đáng chú ý, những khó khăn này còn xuất hiện trong quá trình tổ chức lại bộ máy và chuyển cán bộ, công chức, viên chức về các trung tâm hành chính mới, khi điều kiện nhà ở, phương tiện và môi trường sinh hoạt chưa phải nơi nào cũng được chuẩn bị đồng bộ.

Vì vậy, bài toán cải cách tiền lương cần được nhìn rộng hơn một quyết định điều chỉnh mức lương. Đó phải là quá trình tái thiết kế chính sách thu nhập gắn với vị trí việc làm, trách nhiệm, hiệu quả công tác và khả năng cân đối của ngân sách.

Ưu tiên ngân sách phải đi cùng kỷ luật tài chính

Đề xuất nâng thứ tự ưu tiên cho nguồn lực cải cách tiền lương không có nghĩa là ngân sách có thể chi thêm mà không cần tính toán. Ngược lại, điều này đòi hỏi cơ chế phân bổ phải minh bạch, có dự báo dài hạn và gắn với khả năng tạo nguồn bền vững.

Nếu tiền lương được xác định là nhiệm vụ ưu tiên, ngân sách cần chủ động xây dựng nguồn ngay từ đầu thay vì chỉ xử lý khi phát sinh thiếu hụt. Cùng với đó, việc kiểm soát chi thường xuyên, tinh giản đầu mối, nâng hiệu quả sử dụng ngân sách và hạn chế những khoản chi chưa thực sự cần thiết sẽ có ý nghĩa quan trọng.

Một chính sách tiền lương tốt cũng cần đi kèm cải cách bộ máy. Khi số lượng vị trí được rà soát, nhiệm vụ được phân định rõ và hiệu suất công việc được đánh giá thực chất, nguồn lực dành cho tiền lương sẽ có điều kiện tập trung hơn vào những người trực tiếp tạo ra giá trị cho khu vực công.

Theo hướng này, cải cách tiền lương và cải cách hành chính không nên được xem là hai quá trình tách biệt. Một bên tạo động lực về thu nhập, bên còn lại tạo điều kiện để nguồn lực được sử dụng hiệu quả. Nếu chỉ tăng chi phí tiền lương nhưng không đổi mới phương thức vận hành, hiệu quả của chính sách sẽ bị hạn chế.

Khu vực tư cũng cần một cách tiếp cận phù hợp

Vấn đề thu nhập không chỉ tồn tại trong khu vực nhà nước. Đối với doanh nghiệp, tiền lương cũng là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và khả năng duy trì đội ngũ.

Do đó, bên cạnh việc bảo đảm nguồn lực cho cải cách tiền lương khu vực công, đề xuất cũng đặt ra yêu cầu nghiên cứu điều chỉnh chính sách tiền lương trong Bộ luật Lao động để thu nhập của người lao động khu vực tư phù hợp hơn với nhu cầu cuộc sống và định hướng phát triển dài hạn.

Điều này cần được cân nhắc thận trọng bởi tiền lương của doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp từ năng suất, sức cạnh tranh, chi phí sản xuất và điều kiện của từng ngành nghề. Chính sách không chỉ hướng đến việc nâng thu nhập danh nghĩa mà còn phải tạo môi trường để doanh nghiệp có khả năng trả lương tốt hơn thông qua tăng năng suất và nâng giá trị của lao động.

Khi thu nhập được cải thiện trên nền tảng năng suất, người lao động có thêm động lực nâng cao kỹ năng, còn doanh nghiệp có điều kiện xây dựng lực lượng nhân sự ổn định. Đây mới là nền tảng bền vững cho mục tiêu để người lao động có thể sống bằng tiền lương.

Cải cách tiền lương cần một lộ trình dài hạn

Bộ Nội vụ đang nghiên cứu phương án xây dựng nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 27 năm 2018 về cải cách chính sách tiền lương và Nghị quyết 28 về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội. Theo thông tin được công bố, chính sách tiền lương mới dự kiến được trình Hội nghị Trung ương 5 vào năm 2027.

Quá trình này diễn ra trong bối cảnh bộ máy nhà nước tiếp tục được sắp xếp, chính quyền địa phương hai cấp vận hành và yêu cầu tinh giản biên chế ngày càng rõ. Vì vậy, một hệ thống tiền lương mới cần đồng thời giải quyết nhiều vấn đề: mức thu nhập, phụ cấp, tương quan giữa các nhóm vị trí, khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao và sự phù hợp với cơ cấu tổ chức mới.

Đây cũng là lý do việc đưa nguyên tắc ưu tiên nguồn lực cho tiền lương vào luật ngân sách có thể tạo ra cơ sở quan trọng cho cải cách trong dài hạn. Khi nguồn lực được dự liệu trước và thứ tự ưu tiên được quy định rõ, chính sách sẽ ít phụ thuộc hơn vào những quyết định mang tính tình thế của từng năm ngân sách.

Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào cách thiết kế chính sách. Cải cách tiền lương chỉ thực sự tạo chuyển biến nếu đi cùng đánh giá đúng vị trí việc làm, kiểm soát biên chế, nâng năng suất khu vực công và bảo đảm nguồn thu ngân sách ổn định.