Giao Dịch Liên Kết và Tác Động đến Thuế

Mục tiêu chính của quản lý GDLK là chống chuyển giá (Transfer Pricing) – hiện tượng các doanh nghiệp có quan hệ liên kết thực hiện các giao dịch với mức giá không theo nguyên tắc thị trường (Arm's Length Principle) nhằm chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp, làm xói mòn cơ sở tính thuế của quốc gia.

📜 Nghị Định 132/2020/NĐ-CP: Khung Pháp Lý Quan Trọng

Nghị định 132/2020/NĐ-CP (ban hành ngày 05/11/2020, có hiệu lực từ 20/12/2020) là văn bản pháp lý quan trọng nhất hiện nay tại Việt Nam quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có GDLK. Nghị định này thay thế Nghị định 20/2017/NĐ-CP và có nhiều điểm bổ sung, sửa đổi nhằm tiếp cận gần hơn với thông lệ quốc tế (đặc biệt là các khuyến nghị của OECD - Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

1. Phạm vi Điều chỉnh và Xác định Quan hệ Liên kết

A. Xác định các Bên có Quan hệ Liên kết

Nghị định 132 đã mở rộng và làm rõ các trường hợp được coi là có quan hệ liên kết (Điều 5). Quan hệ liên kết được xác định khi một bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào bên kia, hoặc cả hai bên đều chịu sự điều hành, kiểm soát, góp vốn của một bên thứ ba.

Một số trường hợp tiêu biểu bao gồm:

• Một doanh nghiệp nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu hoặc ít nhất 25% tổng số cổ phần.

• Các doanh nghiệp có trên 50% thành viên Ban lãnh đạo hoặc người có thẩm quyền quyết định các vấn đề tài chính, kinh doanh là do một bên kia chỉ định.

• Doanh nghiệp bảo lãnh hoặc cho vay đối với doanh nghiệp khác (ít nhất 25% vốn vay trung và dài hạn) và chiếm trên 50% tổng giá trị các khoản nợ trung và dài hạn.

B. Nguyên tắc Giao dịch Độc lập (Arm’s Length Principle)

Nguyên tắc xuyên suốt là giao dịch liên kết phải được thực hiện theo nguyên tắc giao dịch độc lập, nghĩa là mức giá, tỷ suất lợi nhuận hoặc phân bổ lợi nhuận trong GDLK phải tương đương với mức giá, tỷ suất lợi nhuận hoặc phân bổ lợi nhuận trong các giao dịch độc lập, không chịu sự chi phối của quan hệ liên kết.

2. Quy định về Khống chế Chi phí Lãi vay (EBITDA)

Đây là điểm được doanh nghiệp quan tâm nhất và Nghị định 132 đã có sự điều chỉnh quan trọng so với Nghị định 20/2017/NĐ-CP.

Chi phí lãi vay được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) của người nộp thuế có GDLK được khống chế theo công thức sau:

• Tỷ lệ khống chế: Vẫn giữ mức tối đa 30% của EBITDA.

• Phần lãi vay vượt mức: Phần chi phí lãi vay vượt mức khống chế được phép chuyển sang kỳ tính thuế tiếp theo trong vòng 05 năm liên tục, kể từ kỳ tính thuế tiếp theo phát sinh chi phí lãi vay không được trừ (Điểm b Khoản 3 Điều 16). Đây là thay đổi lớn và tích cực, giúp giảm gánh nặng cho doanh nghiệp so với quy định cũ không cho phép chuyển chuyển chi phí lãi vay.

• Đối tượng được miễn áp dụng khống chế được mở rộng (ví dụ: các khoản vay thực hiện Chương trình/dự án quốc gia quan trọng).

3. Hồ sơ Xác định Giá Giao dịch Liên kết (Transfer Pricing Documentation)

Nghị định 132 quy định cụ thể về việc lập và lưu trữ hồ sơ xác định giá GDLK, bao gồm (Điều 18):

• Hồ sơ Quốc gia (Local File): Chứa thông tin chi tiết về các GDLK cụ thể của doanh nghiệp tại Việt Nam.

• Hồ sơ Thông tin Tập đoàn Toàn cầu (Master File): Chứa thông tin tổng quan về cấu trúc kinh doanh của Tập đoàn đa quốc gia (MNE Group).

• Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (Country-by-Country Reporting - CbCR): Áp dụng cho các Tập đoàn đa quốc gia có tổng doanh thu hợp nhất toàn cầu vượt mức 18.000 tỷ đồng (khoảng 750 triệu Euro).

4. Các Trường hợp được Miễn Kê khai và Miễn Lập Hồ sơ

Nghị định 132/2020/NĐ-CP cũng quy định các trường hợp người nộp thuế được miễn kê khai, miễn lập Hồ sơ xác định giá GDLK (Khoản 1 và Khoản 2 Điều 19). Các trường hợp này thường áp dụng cho doanh nghiệp có quy mô nhỏ, rủi ro chuyển giá thấp như:

• Tổng doanh thu phát sinh trong kỳ dưới 50 tỷ đồng và tổng GDLK phát sinh trong kỳ dưới 30 tỷ đồng.

• Đã ký Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA).

• Thực hiện GDLK chỉ với các bên liên kết là đối tượng nộp thuế TNDN tại Việt Nam, không có chênh lệch về thuế suất TNDN, và tuân thủ một số điều kiện cụ thể khác.

📝 Kết Luận

Nghị định 132/2020/NĐ-CP là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế quản lý thuế đối với GDLK tại Việt Nam, hướng tới sự minh bạch và công bằng theo chuẩn mực quốc tế. Doanh nghiệp có GDLK cần nắm vững các quy định này, đặc biệt là việc kê khai phụ lục GDLK hàng năm (Phụ lục 01, 02, 03, 04/GDLK theo Nghị định), nguyên tắc khống chế chi phí lãi vay, và trách nhiệm lập/lưu trữ hồ sơ xác định giá GDLK.