Quay clip, cổ vũ đánh người vẫn có thể lĩnh án tù

Không trực tiếp đánh vẫn có thể phải chịu trách nhiệm

Ngày 25-8, Tòa án nhân dân khu vực 7, TP.HCM tuyên phạt Vũ Văn Thịnh 3 năm tù và Nguyễn Việt Anh, chủ kênh YouTube “Chuyện đời thường”, 2 năm 6 tháng tù. Cả hai cùng bị xét xử về tội cố ý gây thương tích.

Điểm đáng chú ý của vụ án nằm ở vai trò của Nguyễn Việt Anh.

Theo nội dung vụ việc, bị cáo không phải là người trực tiếp thực hiện toàn bộ hành vi đánh nạn nhân. Tuy nhiên, người này bị xác định đã quay phim, hô hào và cổ vũ cho việc đánh người. Chính những hành động tưởng như chỉ đứng ngoài quan sát hoặc ghi hình lại trở thành một phần quan trọng trong việc đánh giá trách nhiệm hình sự.

Điều này phản ánh một nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự: trách nhiệm không chỉ được xác định dựa trên việc ai trực tiếp thực hiện hành vi gây thương tích.

Trong một vụ án có nhiều người tham gia, cơ quan tố tụng phải xác định vai trò cụ thể của từng người. Người trực tiếp đánh có thể là người thực hành, trong khi người cố ý hỗ trợ, kích động hoặc tạo điều kiện cho hành vi phạm tội cũng có thể bị xem xét với vai trò đồng phạm nếu đáp ứng các điều kiện luật định.

Ranh giới giữa quay phim và cổ vũ hành vi phạm tội

Quay video bằng điện thoại không phải hành vi phạm tội.

Trong cuộc sống, việc ghi hình một vụ việc xảy ra trên đường phố, tại nơi công cộng hoặc trong một cuộc tranh cãi có thể xuất phát từ nhiều mục đích khác nhau. Một người quay phim để lưu lại bằng chứng, cung cấp cho cơ quan chức năng hoặc bảo vệ quyền lợi của người bị hại hoàn toàn khác với người quay phim nhằm phục vụ, cổ vũ cho hành vi đánh người.

Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc một người cầm điện thoại ghi hình để kết luận họ phạm tội.

Điều cần làm rõ là người quay phim biết gì, mong muốn điều gì và đã thực hiện những hành động nào trong toàn bộ diễn biến.

Nếu người đó nhận thức rõ việc đánh người đang xảy ra nhưng vẫn chủ động hô hào, kích động, cổ vũ hoặc có những hành động hỗ trợ người thực hiện, vai trò của họ sẽ được đánh giá khác hoàn toàn so với một người chỉ tình cờ ghi lại sự việc.

Đây chính là điểm khiến vụ án trở thành lời cảnh báo đáng chú ý đối với những người thường xuyên livestream, quay video các vụ việc xảy ra ngoài đời.

Mạng xã hội không phải “vùng an toàn” cho hành vi cổ vũ bạo lực

Sự phát triển của YouTube, TikTok, Facebook và các nền tảng phát video trực tiếp khiến điện thoại trở thành công cụ ghi hình phổ biến.

Một số người có thể có tâm lý rằng càng quay được những cảnh gây sốc, càng kích thích tranh cãi thì video càng thu hút người xem.

Tuy nhiên, khi nội dung được tạo ra từ một hành vi vi phạm pháp luật, người quay không còn đơn thuần là người đứng ngoài nếu họ có sự tham gia về mặt ý chí hoặc hành động.

Đặc biệt, việc sử dụng máy quay để tạo nội dung, hô hào hoặc kích thích người khác tiếp tục đánh nhau có thể trở thành tình tiết được cơ quan tố tụng xem xét khi xác định vai trò của người tham gia.

Nói cách khác, việc biến một vụ ẩu đả thành nội dung để thu hút người xem không thể làm thay đổi bản chất pháp lý của hành vi.

Nếu một người có hành vi hỗ trợ hoặc thúc đẩy việc gây thương tích, việc sau đó đưa video lên mạng hay kiếm tiền từ nội dung không phải là yếu tố duy nhất quyết định trách nhiệm hình sự, nhưng có thể trở thành một phần trong việc đánh giá động cơ, mục đích và hành vi của người đó.

Cần phân biệt người chứng kiến với người tham gia

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng.

Một người nhìn thấy vụ đánh nhau và không can thiệp chưa chắc đã là đồng phạm. Một người dùng điện thoại ghi lại vụ việc cũng chưa chắc phải chịu trách nhiệm hình sự.

Để xác định một người có đồng phạm hay không, cơ quan tố tụng phải chứng minh những yếu tố cần thiết theo quy định pháp luật, trong đó có sự cố ý cùng tham gia vào hành vi phạm tội.

Do đó, không thể hiểu rằng:

“Chỉ cần quay clip một vụ đánh nhau là sẽ bị phạt tù.”

Cách hiểu này quá rộng.

Vấn đề nằm ở việc quay phim trong hoàn cảnh nào và người quay đã làm gì đối với hành vi phạm tội đang diễn ra.

Nếu một người đứng ở khoảng cách an toàn, ghi hình để báo công an hoặc làm chứng, bản chất hành vi hoàn toàn khác với trường hợp người đó trực tiếp kích động, cổ vũ và hỗ trợ người khác tiếp tục đánh nạn nhân.

Những hành vi hỗ trợ có thể trở thành căn cứ xem xét trách nhiệm

Trong các vụ án có nhiều người tham gia, cơ quan tiến hành tố tụng thường phải dựng lại toàn bộ diễn biến để xác định ai làm gì, ở thời điểm nào và với mục đích gì.

Đối với những người không trực tiếp ra tay, các hành động như kích động, giúp sức hoặc tạo điều kiện cho người khác thực hiện hành vi phạm tội có thể trở thành vấn đề pháp lý cần được làm rõ.

Một số yếu tố đặc biệt quan trọng

• Người đó có biết trước hoặc biết rõ hành vi đánh người đang diễn ra hay không.
• Có chủ động cổ vũ, kích động hoặc hỗ trợ người đánh hay không.
• Hành vi của họ có tác động thực tế đến việc thực hiện tội phạm hay không.
• Có chứng cứ chứng minh sự cố ý tham gia hay chỉ đơn thuần là người chứng kiến.

Việc đánh giá phải dựa trên tổng thể chứng cứ chứ không thể chỉ căn cứ vào một đoạn video hoặc một hành động riêng lẻ.

Vì sao pháp luật phải xử lý cả người giúp sức?

Nếu pháp luật chỉ xử lý người trực tiếp đánh mà bỏ qua những người cố tình hỗ trợ phía sau, việc đấu tranh với hành vi phạm tội sẽ không đạt hiệu quả.

Trong nhiều vụ việc, người trực tiếp ra tay có thể được thúc đẩy bởi lời hô hào, sự kích động hoặc sự hỗ trợ của những người xung quanh.

Chẳng hạn, một người có thể không muốn tiếp tục đánh nhưng những người khác liên tục kích động. Hoặc một người khác giữ điện thoại, quay video, cổ vũ và tạo tâm lý rằng hành vi bạo lực là một “màn trình diễn”.

Trong những trường hợp như vậy, việc đánh giá vai trò của người đứng ngoài có ý nghĩa rất lớn.

Pháp luật hình sự không chỉ nhằm xử lý hậu quả cuối cùng mà còn hướng tới việc xác định những người cố ý tham gia vào quá trình dẫn đến hậu quả đó.

Trách nhiệm càng đáng lưu ý khi người tham gia biết rõ hậu quả

Một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá trách nhiệm là nhận thức của người tham gia.

Nếu một người biết rõ người khác đang bị đánh và có nguy cơ bị thương nhưng vẫn cố tình cổ vũ, kích động hoặc hỗ trợ, hành vi này khác về bản chất so với trường hợp họ không biết chuyện gì đang xảy ra.

Đặc biệt, nếu hành vi cổ vũ được thực hiện một cách công khai, liên tục và gắn với mong muốn người khác tiếp tục gây thương tích, cơ quan tố tụng có cơ sở để xem xét kỹ hơn vai trò của người này.

Vì vậy, trong những tình huống xô xát, việc lựa chọn cách ứng xử an toàn nhất là không kích động, không cổ vũ và không hỗ trợ người khác đánh nhau.

Nếu có thể, nên tìm cách ngăn chặn hành vi nguy hiểm hoặc thông báo cho lực lượng chức năng.

Nội dung trên YouTube không đứng ngoài pháp luật

Tên tuổi của một kênh YouTube có thể giúp người sáng tạo nội dung thu hút người xem, nhưng việc sản xuất nội dung không tạo ra một “ngoại lệ pháp lý”.

Người làm nội dung vẫn phải chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình như mọi cá nhân khác.

Đặc biệt, khi một sự kiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật trở thành nội dung để quay, livestream hoặc thu hút tương tác, người thực hiện cần nhận thức rõ ranh giới giữa ghi nhận sự việc và tham gia thúc đẩy sự việc.

Một video có thể được tạo ra trong vài phút nhưng hậu quả pháp lý của hành vi phía sau chiếc máy quay có thể kéo dài nhiều năm.

Vụ án của Nguyễn Việt Anh là minh chứng rõ cho việc pháp luật không chỉ nhìn vào bàn tay trực tiếp gây thương tích mà còn xem xét vai trò của những người cùng tham gia vào hành vi.

Người làm nội dung cần đặc biệt thận trọng với “content bạo lực”

Trong môi trường mạng xã hội, những nội dung gây sốc thường dễ thu hút lượt xem.

Đây là một trong những lý do một số người có thể lựa chọn quay các cuộc đánh nhau, xung đột hoặc những tình huống nguy hiểm thay vì tìm cách ngăn chặn.

Tuy nhiên, nếu người quay bắt đầu chuyển từ vị trí người chứng kiến sang vị trí người kích động, cổ vũ hoặc hỗ trợ, ranh giới pháp lý đã thay đổi.

Đặc biệt, việc quay phim để phục vụ mục đích giải trí không thể trở thành lý do biện minh cho việc tiếp tay để người khác gây thương tích.

Sự phát triển của nền kinh tế sáng tạo nội dung cần đi kèm với trách nhiệm.

Lượt xem không thể biến một hành vi sai thành hành vi đúng.

Bản án là lời cảnh báo về trách nhiệm của người đứng ngoài

Mức án 2 năm 6 tháng tù đối với Nguyễn Việt Anh cho thấy tòa án đã đánh giá hành vi của bị cáo không đơn thuần là việc đứng ngoài ghi hình. Bị cáo cùng Vũ Văn Thịnh bị tuyên án về tội cố ý gây thương tích.

Từ vụ án này, có thể rút ra một bài học quan trọng: khi chứng kiến người khác đánh nhau, việc an toàn và đúng pháp luật không phải là lấy điện thoại ra cổ vũ hay biến sự việc thành một video giải trí.

Nếu cần ghi hình, mục đích chính đáng có thể là lưu giữ chứng cứ để cung cấp cho cơ quan chức năng. Nhưng nếu người ghi hình đồng thời kích động, cổ vũ hoặc hỗ trợ hành vi gây thương tích, họ có thể phải đối mặt với những hậu quả pháp lý hoàn toàn khác.

Không phải cứ đứng sau camera là đứng ngoài vụ án. Khi người quay phim chủ động cổ vũ hoặc hỗ trợ hành vi đánh người, chiếc điện thoại có thể trở thành một phần của câu chuyện pháp lý, còn chính người cầm máy có thể phải chịu trách nhiệm về vai trò của mình.