Cấp xã thiếu nhân lực giáo dục:Cần giải pháp đồng bộ và linh hoạt

Khoảng 1/3 cán bộ phụ trách giáo dục cấp xã không đúng chuyên môn

Khi các phòng GD-ĐT cấp huyện được sáp nhập vào UBND xã, trách nhiệm quản lý giáo dục được chuyển giao cho phòng Văn hóa - Xã hội (VH-XH) cấp xã. Tuy nhiên, nhân sự tại đây lại phần lớn không được đào tạo chuyên sâu hoặc không từng làm việc trong ngành giáo dục.

Theo ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT), hiện có đến 50% đơn vị hành chính cấp xã không có lãnh đạo hay cán bộ từng công tác trong ngành giáo dục. Trong số hơn 1.000 công chức đã được bố trí làm công tác giáo dục tại cấp xã, gần 1/3 từng làm ở phòng GD-ĐT cũ, hơn 1/3 có bằng cấp liên quan đến sư phạm, còn lại đến từ các ngành nghề không liên quan – thậm chí có cả kỹ sư chăn nuôi.

Sự thiếu hụt này gây khó khăn lớn trong công tác quản lý chuyên môn, điều phối hoạt động giáo dục và triển khai các nhiệm vụ như tuyển dụng, đánh giá, tổ chức thi đua...

Cán bộ kiêm nhiệm, quá tải và thiếu cập nhật chuyên môn

Thực tế ở nhiều địa phương cho thấy cán bộ phụ trách giáo dục tại phòng VH-XH thường phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực khác như y tế, văn hóa, thể thao... Trong khi đó, họ chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng, kiến thức quản lý giáo dục.

• Bà Nguyễn Diệu Bình (Hà Nội) chia sẻ, dù chuyên môn mầm non nhưng hiện nay bà phải phụ trách cả tiểu học và THCS.

• Bà Trần Thị Phương (Ninh Bình) cho biết phòng có 5 cán bộ nhưng phải lo đến 6 lĩnh vực, làm việc liên tục cả ngày lẫn đêm.

• Ông Nguyễn Đình Long (Tuyên Quang) thì bày tỏ lo ngại khi phòng chỉ có ông là người từng công tác trong ngành giáo dục, nhưng đã chuyển ngành 17 năm.

Đây là lý do khiến nhiều địa phương kiến nghị Bộ GD-ĐT cần tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu, cập nhật nghiệp vụ cho đội ngũ này để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới.

Giải pháp: Tập huấn, điều động linh hoạt và tổ chức cụm chuyên môn

Trước thực trạng trên, nhiều tỉnh thành đã chủ động đề xuất hoặc triển khai các giải pháp hỗ trợ:

• Hà Nội: Tổ chức cụm chuyên môn theo địa bàn quận/huyện cũ để tạo điều kiện cho giáo viên và cán bộ chuyên môn trao đổi nghiệp vụ. Ngoài ra, giáo viên có kinh nghiệm cũng được trưng tập hỗ trợ công tác chuyên môn tại cấp xã.

• Nghệ An: Sở GD-ĐT đề xuất điều động ngắn hạn phó hiệu trưởng (ở trường có 2 phó hiệu trưởng) lên làm cố vấn chuyên môn cho phòng VH-XH cấp xã. Đồng thời triển khai kế hoạch tập huấn cho cán bộ không chuyên ngành.

• Cục Nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục: Đề xuất cơ chế cho phép UBND cấp xã được trưng tập giáo viên, cán bộ quản lý có năng lực từ các trường học trên địa bàn vào thời điểm cao điểm như đầu năm học hoặc quyết toán cuối năm.

Thống nhất giao sở GD-ĐT tuyển dụng giáo viên

Vấn đề tuyển dụng giáo viên cũng nhận được sự quan tâm lớn. Nhiều địa phương đề nghị cần thống nhất đầu mối tổ chức thi tuyển để tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và làm khác nhau.

Ông Võ Văn Mai (Nghệ An) đề xuất: nếu sở GD-ĐT tổ chức tuyển dụng tập trung theo nhu cầu của các trường và cấp xã tổng hợp, sẽ tiết kiệm thời gian, đảm bảo chất lượng. Một kỳ thi, nhiều nguyện vọng, người trúng tuyển có thể cam kết công tác tại vùng khó trong 3–5 năm.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Kim Sơn khẳng định ngành giáo dục sẽ đứng ra đảm nhiệm việc tuyển dụng. Các cơ sở giáo dục và cấp xã đề xuất nhu cầu, còn sở GD-ĐT là đơn vị tổ chức thi tuyển, điều động. Bộ sẽ sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể để các địa phương thực hiện thống nhất trước năm học mới.

Có nên tổ chức thi giáo viên, học sinh giỏi cấp xã?

Một số đại biểu đặt câu hỏi: với quy mô nhỏ và không đồng đều giữa các xã, có nên tiếp tục tổ chức thi giáo viên dạy giỏi hay học sinh giỏi cấp xã?

• Bà Phan Thị Việt Hà (Phú Thọ) cho biết có xã chỉ có một trường THCS nên tổ chức thi giáo viên giỏi gần như không khả thi.

• Ông Hồ Đức Ban (Nghệ An) kiến nghị chỉ nên duy trì các cuộc thi ở cấp trường và cấp tỉnh, không tổ chức thi cấp xã để tránh hình thức và thiếu khách quan.

Củng cố cấp xã: Nền tảng quyết định sự vận hành của toàn hệ thống

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh: cần phân rõ chức năng, nhiệm vụ giữa cấp xã và cấp sở. Điều gì thuộc về chuyên môn sâu cần để ngành giáo dục đảm nhiệm. Điều gì là quản lý hành chính thì cấp xã cần đảm bảo nhân lực đủ chuyên môn.

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn khẳng định: “Cấp xã là nền tảng của hệ thống giáo dục. Nếu nền tảng này vận hành trục trặc, không thể hy vọng phía trên vận hành tốt”. Do đó, củng cố nhân lực, phân rõ trách nhiệm và hỗ trợ kịp thời cho cấp xã là nhiệm vụ cấp bách hiện nay