Quyết định 1624/QĐ-TTg: Bước ngoặt tái định hình tài sản trí tuệ và kinh tế số tại Việt Nam

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa chính thức ký Quyết định số 1624/QĐ-TTg ngày 21/8/2026, sửa đổi và bổ sung Chiến lược sở hữu trí tuệ (SHTT) quốc gia đến năm 2030. Đây được xem là động lực thể chế quan trọng nhằm thích ứng với sự phát triển của công nghệ cao, kinh tế số và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Nhìn từ góc độ pháp lý và tài chính doanh nghiệp, quyết định này không chỉ siết chặt kỷ cương bảo vệ bản quyền mà còn mở ra cơ chế thương mại hóa, biến quyền SHTT thành tài sản tài chính thực sự. Dưới đây là tổng hợp những điểm cốt lõi doanh nghiệp và giới đầu tư cần nắm rõ.

1. Thương mại hóa SHTT: Thí điểm định giá 100 quyền SHTT cho Startup và Viện nghiên cứu

Lần đầu tiên, Chiến lược SHTT đặt trọng tâm vào việc thúc đẩy các giao dịch tài chính trên thị trường thương mại hóa tài sản vô hình.

• Thí điểm định giá tài sản trí tuệ: Hỗ trợ xác định giá trị cho ít nhất 100 quyền SHTT thuộc các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (startup).
• Biến tri thức thành vốn: Việc định giá chuẩn chỉnh giúp doanh nghiệp dễ dàng sử dụng quyền SHTT làm tài sản thế chấp vay vốn ngân hàng, thu hút vốn đầu tư mạo hiểm hoặc góp vốn kinh doanh.
• Hoàn thiện hành lang giao dịch: Bổ sung các quy định pháp luật rõ ràng để bảo vệ các bên khi tham gia chuyển giao công nghệ, mua bán và li-xăng (licensing) bản quyền.

2. Siết chặt xử lý vi phạm SHTT trên môi trường số và thương mại điện tử

Quyết định 1624/QĐ-TTg tập trung giải quyết các điểm nóng về xâm phạm bản quyền trên không gian mạng và hoạt động xuất nhập khẩu.

• Gắn trách nhiệm pháp lý cho nền tảng số: Quy định rõ trách nhiệm của các nhà cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Các đơn vị này bắt buộc phải chủ động ngăn chặn, gỡ bỏ và không tiếp tay cho hành vi vi phạm.
• Ứng dụng AI để phát hiện vi phạm tự động: Nghiên cứu triển khai các công nghệ giám sát số, tự động phát hiện và cảnh báo sớm các hành vi xâm phạm quyền SHTT trên môi trường mạng.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông: Kết nối dữ liệu chuyên ngành SHTT trên toàn quốc nhằm phục vụ công tác giám sát, kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu và xử lý vi phạm thống nhất.
• Tăng cường chế tài răn đe: Nâng cao mức phạt và xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả mạo về SHTT, bảo đảm quyền lợi cho nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

3. Tinh gọn bộ máy thực thi và nâng cao vai trò của Tòa án

Nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, Chính phủ đưa ra lộ trình cải cách mạnh mẽ cơ chế quản lý nhà nước về SHTT.

• Tinh giản đầu mối xử lý hành chính: Rà soát, phân định rõ chức năng và cắt giảm các cơ quan xử lý vi phạm chồng chéo, giúp rút ngắn thời gian và chi phí giải quyết tranh chấp.
• Đẩy mạnh vai trò của Tòa án: Tăng cường cơ chế phối hợp giữa cơ quan hành chính và cơ quan tư pháp; nghiên cứu nâng cao vai trò của Tòa án trong việc phân xử các vụ án SHTT theo đúng bản chất dân sự.
• Cơ chế tài chính đặc thù cho nhân lực SHTT: Áp dụng chính sách đãi ngộ đặc biệt để thu hút, phát triển đội ngũ chuyên gia, công chức làm công tác SHTT có trình độ cao.
• Số hóa toàn bộ dịch vụ công: Triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn diện, số hóa dữ liệu SHTT để công chúng và doanh nghiệp dễ dàng tra cứu, phân tích và khai thác thông tin.

Lời kết

Quyết định 1624/QĐ-TTg không đơn thuần là một văn bản điều chỉnh chính sách, mà là cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong việc biến sở hữu trí tuệ thành "sức bật" cho nền kinh tế số. Trong một nền kinh tế dựa trên tri thức, doanh nghiệp nào sớm chủ động định giá, bảo hộ và thương mại hóa tài sản trí tuệ của mình sẽ nắm giữ lợi thế cạnh tranh sinh tồn. Ngược lại, những hành vi buôn bán hàng giả, vi phạm bản quyền trên không gian mạng sẽ không còn đất sống khi hệ thống giám sát tự động bằng công nghệ chính thức vận hành.