Xử lý nhà đất dôi dư sau sáp nhập đơn vị sự nghiệp công lập

Phân tích chi tiết: Cơ chế pháp lý xử lý nhà, đất dôi dư khi sáp nhập đơn vị sự nghiệp công lập

Công tác sắp xếp, tinh gọn bộ máy và sáp nhập các đơn vị sự nghiệp công lập thường kéo theo bài toán xử lý khối lượng lớn tài sản công dôi dư, đặc biệt là cơ sở vật chất, nhà xưởng và đất đai. Việc định đoạt các tài sản này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt theo các quy định chuyên ngành, đảm bảo không làm thất thoát ngân sách nhà nước.

1. Đơn vị sự nghiệp sau sáp nhập có được tự ý chuyển nhượng hoặc bán đấu giá tài sản dôi dư không?

Căn cứ theo quy định tại Nghị định 186/2025/NĐ-CP và Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, khi các đơn vị sự nghiệp công lập (như các cơ sở giáo dục, y tế, hành chính sự nghiệp) tiến hành sáp nhập:

• Quyền kế thừa tài sản: Pháp nhân hình thành sau khi sáp nhập sẽ được toàn quyền kế thừa quyền quản lý và sử dụng hợp pháp toàn bộ tài sản từ các cơ quan bị sáp nhập mà không cần thực hiện thủ tục điều chuyển phức tạp ban đầu.

• Xác định tài sản dôi dư: Đối với những diện tích nhà, đất không còn nhu cầu sử dụng do thay đổi cơ cấu tổ chức, đơn vị sau sáp nhập không có quyền tự ý chuyển nhượng, bán đấu giá hoặc thanh lý. Thay vào đó, tài sản này phải được lập hồ sơ báo cáo cấp có thẩm quyền để thực hiện quy trình chuyển giao.

2. Quy trình chuyển giao nhà, đất dôi dư về địa phương quản lý

Theo tinh thần của Luật sửa đổi bổ sung một số luật về tài sản công năm 2024 và Nghị quyết 31/2026/NQ-CP, cơ chế xử lý cơ sở nhà, đất dôi dư được thực hiện theo nguyên tắc chuyển giao về cho chính quyền địa phương quản lý:

• Chuyển giao nguyên trạng: Khi có quyết định từ cơ quan thẩm quyền, cơ sở nhà, đất dôi dư sẽ được bàn giao theo nguyên trạng (kể cả trong trường hợp chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc thiếu hồ sơ pháp lý). Đơn vị bàn giao chịu trách nhiệm lập biên bản kiểm kê, mô tả hiện trạng chi tiết và đảm bảo tính trung thực của thông tin cung cấp.

• Miễn trừ thủ tục rườm rà: Quá trình chuyển giao này được tối ưu hóa, không bắt buộc phải thực hiện thủ tục lấy ý kiến phức tạp từ Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, giúp đẩy nhanh tiến độ sắp xếp không gian công sở và quỹ đất công.

3. Các hình thức sắp xếp lại và nguyên tắc quản lý tài sản công

Quá trình sắp xếp lại nhà, đất công thường xoay quanh các hình thức chủ đạo bao gồm: giữ lại tiếp tục sử dụng, thu hồi, điều chuyển, tạm giữ hoặc chuyển giao về địa phương. Toàn bộ các hoạt động này phải bám sát các nguyên tắc nền tảng:

• Công khai, minh bạch và chống lãng phí: Mọi tài sản hình thành từ nguồn vốn nhà nước đều phải được thống kê, hạch toán đầy đủ về hiện vật và giá trị. Việc khai thác hoặc chuyển giao nguồn lực tài chính từ tài sản công phải tuân thủ nghiêm ngặt cơ chế thị trường và pháp luật phòng, chống tham nhũng.

• Sử dụng đúng mục đích: Tài sản phục vụ cung cấp dịch vụ công phải đúng công năng và tiêu chuẩn định mức, đặt dưới sự giám sát, thanh tra và kiểm toán thường xuyên của các cơ quan chức năng nhà nước.