Lưu ý mới khi kiểm tra thực phẩm thực vật nhập khẩu

1. Thay đổi đầu mối kiểm tra: Doanh nghiệp cần hiểu đúng

Theo nội dung được Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng II thông tin tại Thông báo số 267/KD2-HCTH ngày 21/8/2026, từ ngày 01/9/2026, việc thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với sản phẩm có nguồn gốc thực vật nhập khẩu dùng làm thực phẩm cần được thực hiện theo cơ quan có thẩm quyền được giao hoặc chỉ định tại địa phương.

Điểm này có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp nhập khẩu bởi trên thực tế, hai khái niệm kiểm dịch thực vật và kiểm tra an toàn thực phẩm thường dễ bị hiểu nhầm là cùng một thủ tục.

Trong khi kiểm dịch thực vật tập trung vào nguy cơ sinh vật gây hại đối với thực vật và sản phẩm thực vật, kiểm tra an toàn thực phẩm lại hướng đến việc đánh giá mức độ đáp ứng các yêu cầu về an toàn đối với thực phẩm trước khi đưa vào lưu thông, sử dụng.

Vì vậy, việc hàng hóa có nguồn gốc thực vật không đồng nghĩa với việc toàn bộ hồ sơ kiểm tra an toàn thực phẩm đều phải thực hiện tại cơ quan kiểm dịch thực vật.

Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng quy trình nhập khẩu từ tháng 9/2026.

2. Không nên mặc định “hàng thực vật” là “kiểm dịch thực vật”

Một trong những rủi ro nghiệp vụ có thể phát sinh là doanh nghiệp căn cứ vào đặc điểm hàng hóa để lựa chọn ngay cơ quan kiểm dịch thực vật mà chưa xác định chính xác loại thủ tục đang phải thực hiện.

Chẳng hạn, một mặt hàng có nguồn gốc từ thực vật có thể đồng thời thuộc phạm vi điều chỉnh của nhiều quy định khác nhau. Tùy tính chất, mục đích sử dụng và nhóm hàng, doanh nghiệp có thể phải thực hiện các thủ tục liên quan đến kiểm dịch, an toàn thực phẩm hoặc những yêu cầu quản lý chuyên ngành khác.

Do đó, cách tiếp cận phù hợp không phải là đặt câu hỏi đơn giản “hàng này có nguồn gốc thực vật không?”, mà cần xác định theo chuỗi:

Hàng hóa thuộc nhóm nào → chịu hình thức quản lý nào → cơ quan nào có thẩm quyền kiểm tra → hồ sơ đăng ký ở đâu → kết quả kiểm tra được sử dụng cho bước tiếp theo như thế nào.

Đây cũng là lý do việc rà soát quy trình trước khi hàng về cảng có thể giúp doanh nghiệp hạn chế tình trạng hồ sơ phải điều chỉnh hoặc phát sinh thời gian chờ xử lý.

3. Kết quả kiểm tra có vai trò gì khi làm thủ tục nhập khẩu?

Đối với doanh nghiệp, việc kiểm tra không chỉ dừng lại ở khâu lấy mẫu hoặc đánh giá hàng hóa. Một vấn đề quan trọng hơn là chứng từ và kết quả kiểm tra phải được sử dụng đúng trong bộ hồ sơ nhập khẩu.

Kết quả kiểm tra là căn cứ để doanh nghiệp thực hiện các bước tiếp theo theo quy định quản lý chuyên ngành và phối hợp với cơ quan hải quan trong quá trình giải quyết thủ tục.

Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động xác định ngay từ đầu:

• Cơ quan nào tiếp nhận hồ sơ đăng ký kiểm tra;
• Hồ sơ, chứng từ nào phải cung cấp;
• Kết quả kiểm tra được cấp dưới hình thức nào;
• Khi làm thủ tục hải quan thì kết quả đó được khai báo, xuất trình hoặc sử dụng ra sao;
• Trường hợp hồ sơ có sai lệch thì cơ quan nào có trách nhiệm hướng dẫn, xử lý.

Việc nắm rõ các bước này đặc biệt quan trọng đối với những doanh nghiệp thường xuyên nhập khẩu nông sản, nguyên liệu thực phẩm hoặc thực phẩm chế biến có nguồn gốc thực vật.

4. Khi gặp vướng mắc, doanh nghiệp nên liên hệ cơ quan nào?

Thông báo số 267/KD2-HCTH cũng đưa ra hướng xử lý đối với trường hợp phát sinh khó khăn trong quá trình đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm.

Theo đó, khi gặp vướng mắc liên quan đến hồ sơ đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm đối với sản phẩm có nguồn gốc thực vật nhập khẩu dùng làm thực phẩm, tổ chức, cá nhân cần liên hệ trực tiếp với cơ quan được giao hoặc được chỉ định thực hiện kiểm tra tại địa phương để được giải quyết theo thẩm quyền.

Trong trường hợp cần sự phối hợp về nghiệp vụ, doanh nghiệp có thể trao đổi với các phòng, trạm trực thuộc Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng II để được hướng dẫn.

Điều này cho thấy doanh nghiệp cần xác định đúng đầu mối xử lý hồ sơ, thay vì mặc định mọi vấn đề liên quan đến thực phẩm có nguồn gốc thực vật đều thuộc một cơ quan duy nhất.

5. Tác động trực tiếp đến quy trình thông quan

Thay đổi về cơ quan thực hiện kiểm tra tưởng như chỉ là vấn đề hành chính nhưng thực tế có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ nhập khẩu.

Đối với một lô hàng đang chờ thông quan, nếu doanh nghiệp đăng ký nhầm cơ quan, chuẩn bị sai hồ sơ hoặc chưa xác định được cách sử dụng chứng từ kết quả kiểm tra, thời gian xử lý có thể kéo dài. Điều này đặc biệt đáng lưu ý với hàng thực phẩm cần bảo đảm điều kiện bảo quản, thời hạn sử dụng hoặc lịch giao hàng cố định.

Do đó, doanh nghiệp nên chuyển từ cách làm “hàng về rồi mới xử lý hồ sơ” sang chủ động kiểm tra trước thông tin về cơ quan tiếp nhận, thành phần hồ sơ và quy trình trả kết quả.

Đặc biệt, với những mặt hàng nhập khẩu thường xuyên, doanh nghiệp có thể xây dựng sẵn quy trình nội bộ cho từng nhóm hàng để hạn chế việc mỗi lô hàng lại phải xác định lại từ đầu.

6. Căn cứ pháp lý doanh nghiệp cần rà soát

Thông báo số 267/KD2-HCTH ngày 21/8/2026 viện dẫn Thông tư số 22/2026/TT-BNNMT ngày 19/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng các quy định liên quan đến kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng hóa có nguồn gốc thực vật nhập khẩu và việc phân công cơ quan kiểm tra theo thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Vì vậy, khi xử lý một lô hàng cụ thể, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào một thông báo riêng lẻ mà cần đối chiếu đồng thời với các quy định chuyên ngành đang áp dụng cho chính mặt hàng đó.

7. Doanh nghiệp nên làm gì trước ngày 01/9/2026?

Mốc 01/9/2026 là thời điểm doanh nghiệp nhập khẩu hàng thực phẩm có nguồn gốc thực vật nên đặc biệt lưu ý.

Thay vì chỉ quan tâm đến việc “có phải kiểm tra hay không”, doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ chuỗi thủ tục từ trước khi hàng được nhập khẩu đến khi hoàn tất thông quan.

Trọng tâm cần kiểm tra là đúng cơ quan – đúng thủ tục – đúng hồ sơ – đúng chứng từ – đúng cách sử dụng kết quả kiểm tra.

Đây không chỉ là yêu cầu để bảo đảm tuân thủ pháp luật mà còn là giải pháp giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi và chậm giao hàng.

Kết luận

Việc điều chỉnh đầu mối thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với sản phẩm có nguồn gốc thực vật nhập khẩu từ ngày 01/9/2026 đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải rà soát lại quy trình nghiệp vụ.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ kiểm dịch thực vật với kiểm tra an toàn thực phẩm, xác định chính xác cơ quan có thẩm quyền tại địa phương và chủ động tìm hiểu cách sử dụng kết quả kiểm tra trong bộ hồ sơ nhập khẩu.

Đối với doanh nghiệp có hoạt động nhập khẩu thường xuyên, việc cập nhật quy trình trước thời điểm thay đổi sẽ giúp hạn chế sai sót hồ sơ và góp phần bảo đảm quá trình thông quan diễn ra thuận lợi hơn.