Áp lực lãi suất và những giới hạn đang dần hiện rõ

Lãi suất vay tiếp tục giảm, nhưng không dễ kéo dài

Ngày 4-8, NHNN phát đi công văn chỉ đạo toàn hệ thống tín dụng đẩy mạnh triển khai các giải pháp kiểm soát lãi suất đầu vào và nỗ lực giảm lãi suất đầu ra, nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP từ 8% trở lên trong năm 2025.

Các tổ chức tín dụng được yêu cầu tiết giảm chi phí vận hành, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, cải tiến quy trình để giảm giá vốn vay. Đồng thời, NHNN cũng nhấn mạnh việc kiểm soát tín dụng vào các lĩnh vực rủi ro, tăng cường truyền thông và minh bạch hóa chính sách ưu đãi cho người dân, doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, những nỗ lực này đã phần nào mang lại hiệu quả. Đến ngày 20-7, lãi suất tiền gửi bình quân của các ngân hàng thương mại ở mức khoảng 4,18%/năm, ổn định so với cuối năm 2024. Trong khi đó, lãi suất cho vay bình quân đã giảm xuống còn khoảng 6,53%/năm, thấp hơn 0,4 điểm phần trăm so với cuối năm ngoái.

Tín dụng tăng mạnh nhưng rủi ro áp lực lãi suất vẫn hiện diện

Theo báo cáo của NHNN, đến cuối tháng 7-2025, tín dụng toàn hệ thống đã tăng gần 10% so với cuối năm 2024, đạt mức tăng trưởng gần 20% so với cùng kỳ năm trước. Đây là tốc độ tăng nhanh nhất trong vài năm trở lại đây, phản ánh nhu cầu vốn đang phục hồi mạnh.

Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân – chuyên gia kinh tế cảnh báo, để giữ mặt bằng lãi suất thấp như hiện nay, NHNN buộc phải tiếp tục bơm tiền nhằm đảm bảo thanh khoản. Điều này có thể dẫn đến áp lực lên tỷ giá hối đoái, làm gia tăng rủi ro mất cân đối vĩ mô.

Ông Huân phân tích: “Giữ lãi suất thấp trong khi nhu cầu vốn tăng mạnh là điều không bền vững. Nếu NHNN không tính toán kỹ, sẽ phải đối mặt với tình thế đánh đổi – hoặc chấp nhận rủi ro tỷ giá tăng, hoặc buộc phải tăng lại lãi suất để kiểm soát dòng tiền”.

Thị trường chứng khoán sôi động mang lại dư địa tạm thời

Một điểm tích cực là dòng vốn đầu tư nước ngoài đang quay trở lại thị trường chứng khoán Việt Nam, giúp cán cân tài khoản vốn thặng dư. Điều này hỗ trợ NHNN trong việc can thiệp thị trường ngoại hối, vừa có thể mua vào ngoại tệ để tăng dự trữ, vừa bơm VND ra nền kinh tế – tạo dư địa thanh khoản.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo một ngân hàng thương mại, dư địa đó sẽ không bền vững nếu dòng vốn đầu tư đảo chiều hoặc nếu thị trường tài chính toàn cầu có biến động bất ngờ.

Ngân hàng nhỏ: Áp lực cạnh tranh ngày càng khốc liệt

Từ góc độ hoạt động của các tổ chức tín dụng, các chuyên gia cho rằng chính sách giảm lãi suất không tác động đồng đều. Các ngân hàng có tỷ lệ CASA (tiền gửi không kỳ hạn) cao sẽ dễ dàng kiểm soát chi phí vốn. Ngược lại, những nhà băng phụ thuộc nhiều vào tiền gửi kỳ hạn sẽ gặp khó khi cố gắng giữ lãi suất huy động ở mức thấp – yếu tố quyết định khả năng điều chỉnh lãi suất cho vay.

Biên lợi nhuận (NIM) của các khoản vay cũng đang bị thu hẹp. Theo đại diện một ngân hàng thương mại, lợi nhuận ròng từ cho vay trung và dài hạn chỉ đạt khoảng 1% trong giai đoạn ưu đãi, còn vay ngắn hạn có lúc chỉ còn 0,5%. Sau thời gian ưu đãi, NIM trung bình cũng chỉ quanh mức 2,5–3%, chưa kể chi phí vận hành và trích lập dự phòng rủi ro.

Điều này cho thấy nếu duy trì mặt bằng lãi suất cho vay thấp kéo dài, khả năng sinh lời của các ngân hàng – đặc biệt là nhóm ngân hàng quy mô nhỏ – sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Hệ quả là hệ thống sẽ khó có đủ lực để tiếp tục nới lỏng tín dụng nếu áp lực chi phí tiếp tục tăng.

Tín hiệu rõ ràng: Cánh cửa hạ lãi suất đang dần khép lại

Tổng hòa các yếu tố cho thấy, mục tiêu giảm thêm lãi suất trong thời gian tới sẽ rất khó thực hiện nếu không có những cú hích chính sách từ phía nhà điều hành. Với lạm phát đang trong vùng kiểm soát và thị trường tiền tệ tạm ổn định, NHNN vẫn còn dư địa hành động, nhưng không còn nhiều.

Giảm lãi suất vẫn là ưu tiên quan trọng trong điều hành, nhưng để hiện thực hóa, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, từ cơ chế kiểm soát đầu vào (huy động), nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng đến duy trì ổn định tỷ giá và dòng vốn quốc tế. Nếu không, nỗ lực giảm lãi suất có thể chỉ mang tính tạm thời – và cửa sổ chính sách sẽ ngày càng hẹp lại