Đề xuất siết quản lý kinh doanh kim cương, “sở hữu kỳ nghỉ”

Kinh doanh kim cương được đề xuất quản lý chặt hơn

Tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Đầu tư, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng cần xem xét bổ sung hoạt động kinh doanh kim cương vào nhóm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Theo đại biểu, những diễn biến phức tạp trong hoạt động kinh doanh vàng và kim cương thời gian qua cho thấy cần đánh giá lại cơ chế quản lý đối với lĩnh vực này.

Trong dự thảo, hoạt động kinh doanh vàng, ngoại trừ vàng trang sức, mỹ nghệ, đã được xác định là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, theo quan điểm được nêu tại Quốc hội, kim cương cũng là lĩnh vực cần được nghiên cứu riêng về mức độ rủi ro và yêu cầu quản lý.

Đề xuất này đáng chú ý bởi kim cương là loại hàng hóa có giá trị lớn, việc xác định nguồn gốc, chất lượng, giá trị và tính minh bạch của giao dịch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người mua cũng như hoạt động quản lý thị trường.

Tuy nhiên, việc đưa một ngành nghề vào danh mục kinh doanh có điều kiện cũng cần được cân nhắc trên cơ sở đánh giá tác động thực tế. Mục tiêu không phải tạo thêm thủ tục cho doanh nghiệp mà là thiết lập những điều kiện cần thiết đối với lĩnh vực có mức độ rủi ro cao.

Không nên cắt giảm điều kiện kinh doanh một cách cơ học

Một trong những vấn đề được đặt ra khi sửa đổi Luật Đầu tư là cân bằng giữa hai yêu cầu: tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh và bảo đảm quản lý đối với những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.

Theo quan điểm của đại biểu Trịnh Xuân An, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh cần thực chất, tạo ra lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp và môi trường đầu tư.

Ngược lại, với những lĩnh vực có nguy cơ ảnh hưởng đến lợi ích công cộng hoặc quyền lợi người tiêu dùng, việc duy trì hoặc bổ sung điều kiện quản lý có thể là cần thiết.

Điều này cho thấy việc xác định ngành, nghề kinh doanh có điều kiện không nên chỉ dựa trên tên gọi của hoạt động kinh doanh mà cần xem xét bản chất giao dịch, mức độ rủi ro và hậu quả có thể phát sinh.

“Sở hữu kỳ nghỉ” được đề xuất đưa vào diện kinh doanh có điều kiện

Một đề xuất khác nhận được sự quan tâm là đưa mô hình kinh doanh “sở hữu kỳ nghỉ” vào danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng thời gian qua đã xuất hiện nhiều tranh chấp, khiếu nại liên quan đến các hợp đồng cung cấp quyền nghỉ dưỡng dài hạn.

Điểm đáng lưu ý của mô hình này là khách hàng thường phải thanh toán trước một khoản tiền tương đối lớn để đổi lấy quyền sử dụng dịch vụ trong thời gian dài, có thể kéo dài từ 10 đến 30 năm.

Theo phân tích tại Quốc hội, khi doanh nghiệp không thể tiếp tục thực hiện cam kết hoặc chấm dứt hoạt động, phần lớn rủi ro tài chính có thể chuyển sang khách hàng.

Vấn đề vì vậy không chỉ nằm ở việc cung cấp dịch vụ du lịch mà còn liên quan đến cơ chế thu tiền trước, nghĩa vụ thực hiện dịch vụ trong thời gian dài và khả năng bảo đảm quyền lợi của khách hàng.

Quản lý theo bản chất thay vì tên gọi sản phẩm

Một điểm đáng chú ý trong đề xuất là cần xác định ngành nghề dựa trên bản chất của hoạt động thay vì tên thương mại mà doanh nghiệp sử dụng.

Đây là vấn đề quan trọng trong thực tiễn quản lý. Nếu pháp luật chỉ kiểm soát một tên gọi cụ thể, doanh nghiệp có thể thay đổi cách đặt tên sản phẩm hoặc cấu trúc hợp đồng để tránh rơi vào phạm vi điều chỉnh.

Ngược lại, nếu xác định dựa trên bản chất giao dịch, cơ quan quản lý có thể nhận diện đúng những mô hình có đặc điểm tương tự dù doanh nghiệp sử dụng tên thương mại khác nhau.

Đối với mô hình “sở hữu kỳ nghỉ”, trọng tâm cần xem xét là việc doanh nghiệp thu tiền trước để trao quyền sử dụng dịch vụ trong thời gian dài, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi “sở hữu kỳ nghỉ” hay “gói nghỉ dưỡng”.

Nếu được quản lý có điều kiện, người mua có thể được bảo vệ tốt hơn

Việc đưa mô hình này vào ngành, nghề kinh doanh có điều kiện sẽ tạo cơ sở để nghiên cứu các yêu cầu quản lý phù hợp.

Theo đề xuất được nêu tại Quốc hội, có thể xem xét những cơ chế như:

• Bảo đảm nghĩa vụ tài chính đối với khoản tiền khách hàng đã thanh toán trước;
• Công khai đầy đủ thông tin về sản phẩm và doanh nghiệp;
• Chuẩn hóa hoặc kiểm soát hợp đồng mẫu;
• Bảo đảm quyền của khách hàng trong thời gian cân nhắc trước khi giao kết;
• Tăng cường các cơ chế bảo vệ người tiêu dùng.

Nếu được thiết kế hợp lý, những yêu cầu này có thể giúp giảm 

khoảng cách về thông tin giữa doanh nghiệp và khách hàng, đặc biệt trong những giao dịch có giá trị lớn và thời gian thực hiện kéo dài nhiều năm.

Quản lý phải đi cùng đánh giá rủi ro

Điểm chung của hai đề xuất về kinh doanh kim cương và “sở hữu kỳ nghỉ” là yêu cầu đánh giá lại mức độ rủi ro của từng loại hình kinh doanh.

Không phải mọi ngành nghề đều cần điều kiện kinh doanh giống nhau. Một lĩnh vực có thể chỉ cần yêu cầu về điều kiện hoạt động thông thường, trong khi lĩnh vực khác có thể cần cơ chế kiểm soát chặt hơn do liên quan đến tài sản có giá trị lớn hoặc khoản tiền khách hàng thanh toán trước.

Vì vậy, chính sách phù hợp không phải là càng nhiều điều kiện càng tốt mà là điều kiện phải đúng đối tượng, đúng rủi ro và có mục tiêu bảo vệ rõ ràng.

Đối với doanh nghiệp, việc bổ sung điều kiện kinh doanh nếu có cũng cần tránh tạo thêm chi phí tuân thủ không cần thiết. Đối với người tiêu dùng, các yêu cầu quản lý phải thực sự giúp họ có thêm thông tin và cơ chế bảo vệ khi giao dịch.

Cần tiếp tục đánh giá trước khi luật hóa

Các đề xuất được nêu tại phiên thảo luận mới là nội dung đang được xem xét trong quá trình sửa đổi pháp luật.

Do đó, việc một hoạt động có chính thức được đưa vào danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện hay không còn phụ thuộc vào quá trình xây dựng, tiếp thu và hoàn thiện dự thảo luật.

Từ góc độ doanh nghiệp, điều đáng quan tâm không chỉ là danh sách ngành nghề được bổ sung mà còn là điều kiện cụ thể phải đáp ứng, thời điểm áp dụng và cơ chế chuyển tiếp nếu chính sách được thông qua.

Việc thiết kế chính sách dựa trên mức độ rủi ro sẽ giúp tạo ra sự cân bằng giữa hai mục tiêu: một mặt duy trì môi trường đầu tư thông thoáng; mặt khác kiểm soát những hoạt động có khả năng gây thiệt hại lớn cho người tiêu dùng hoặc ảnh hưởng đến trật tự thị trường.