Điểm mới Luật Người lao động đi làm việc ở nước ngoài: Nâng tầm nhân lực trình độ cao & giám sát chi phí chặt chẽ

Sáng ngày 24/8, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2027). Đây được xem là bước chuyển dịch mang tính chiến lược, không chỉ mở ra cơ hội nâng cao thu nhập, tiếp cận công nghệ hiện đại cho lực lượng lao động Việt Nam mà còn thiết lập hành lang pháp lý bảo vệ tối đa quyền lợi người lao động trước các rủi ro tài chính và lừa đảo xuất khẩu lao động.

Dưới đây là tổng hợp toàn bộ những thay đổi cốt lõi nhất mà người lao động và doanh nghiệp dịch vụ bắt buộc phải nắm rõ.

1. Ưu tiên đưa lao động trình độ cao ra nước ngoài làm việc

Khác với định hướng xuất khẩu lao động phổ thông trước đây, luật mới tập trung mạnh mẽ vào chiến lược nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

• Chính sách ưu tiên đặc thù: Lao động đã qua đào tạo, có chuyên môn kỹ thuật hoặc thuộc các ngành nghề Nhà nước ưu tiên phát triển sẽ được hưởng các cơ chế hỗ trợ riêng.
• Mục tiêu kép: Ngoài việc gia tăng thu nhập, người lao động có cơ hội rèn luyện kỹ năng, nâng cao trình độ ngoại ngữ, tiếp thu công nghệ và phương thức quản lý tiên tiến.
• Tận dụng nguồn lực sau khi về nước: Nhà nước xây dựng cơ chế kết nối thị trường việc làm trong nước, giúp người lao động phát huy ngay các kỹ năng đã tích lũy tại các tập đoàn, doanh nghiệp trong nước.
• Tránh đánh thuế và đóng BHXH hai lần: Quy định rõ người lao động không phải đóng BHXH hoặc thuế thu nhập cá nhân hai lần nếu Việt Nam và nước tiếp nhận đã ký kết hiệp định tránh đánh thuế/BHXH hai lần.

2. Siết chặt quản lý chi phí và cam kết thời gian xuất cảnh

Nhằm loại bỏ tình trạng ngâm hồ sơ, "om" tiền và thu phí vô tội vạ của các đơn vị môi giới, luật quy định các mốc trách nhiệm tài chính rất rõ ràng:

• Giới hạn thời gian chờ xuất cảnh: Doanh nghiệp phải cam kết bằng văn bản thời gian chờ xuất cảnh không quá 180 ngày kể từ khi trúng tuyển.
• Trách nhiệm bồi thường: Nếu quá thời hạn mà không đưa được lao động đi (ngoài trường hợp bất khả kháng), doanh nghiệp phải bồi thường theo thỏa thuận, đồng thời hoàn trả tiền dịch vụ và các khoản đã thu.
• Minh bạch khoản thu từ đầu: Doanh nghiệp phải ký văn bản thỏa thuận trước khi chuẩn bị nguồn, ghi rõ phí học nghề, ngoại ngữ, thị trường, ngành nghề dự kiến và trách nhiệm khi không trúng tuyển.
• Điểm dừng thu phí: Doanh nghiệp chỉ được phép thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng và ngoại ngữ sau khi người lao động đã được phía nước ngoài chính thức tuyển chọn và ký hợp đồng.
• Giám sát từ cấp cơ sở: Doanh nghiệp phải thông báo cho UBND cấp xã nơi tổ chức tuyển dụng ít nhất 03 ngày trước khi thực hiện để địa phương niêm yết công khai và theo dõi.

3. Cấm ủy quyền qua bên thứ ba và cấm các ngành nghề nhạy cảm

Hành lang pháp lý mới gia tăng tối đa các biện pháp phòng chống lừa đảo, mua bán người và cưỡng bức lao động.

• Tuyệt đối cấm làm dịch vụ massage: Luật cấm người lao động đi làm việc hoặc doanh nghiệp tổ chức đưa người ra nước ngoài làm công việc massage, cũng như đến các khu vực đang có chiến sự hoặc khu vực cơ quan chức năng khuyến cáo hạn chế đến.
• Cấm chuyển nhượng, ủy quyền: Doanh nghiệp phải trực tiếp tuyển chọn, không được tuyển qua bên thứ ba, không được ủy quyền hoặc cho tổ chức, cá nhân khác mượn/sử dụng giấy phép của mình.
• Nghiêm cấm hành vi gian dối: Cấm mọi hoạt động dụ dỗ, hứa hẹn, quảng cáo, tư vấn sai sự thật hoặc thu tiền dịch vụ trái quy định.
• Chế tài xử phạt khắt khe: Doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép do vi phạm sẽ không được cấp lại giấy phép trong vòng 05 năm; người đại diện pháp luật của doanh nghiệp đó cũng không được đứng tên đại diện cho doanh nghiệp dịch vụ khác trong cùng thời hạn.

4. Đẩy mạnh phân cấp thủ tục hành chính về địa phương

Nhằm tạo thuận lợi tối đa, giảm chi phí đi lại cho người dân, luật đã đẩy mạnh việc phân cấp xử lý hồ sơ:

• Đăng ký hợp đồng cá nhân: Người lao động tự ký hợp đồng trực tiếp với đối tác nước ngoài sẽ thực hiện đăng ký hợp đồng tại cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh nơi thường trú.
• Đăng ký hợp đồng thực tập: Doanh nghiệp đưa lao động ra nước ngoài thực tập nâng cao tay nghề thực hiện đăng ký tại cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở chính.
• Hỗ trợ nhóm yếu thế: Bộ Nội vụ phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo triển khai các chính sách hỗ trợ riêng cho đồng bào dân tộc thiểu số, người dân vùng khó khăn đi làm việc ở nước ngoài và hỗ trợ tái hòa nhập khi về nước.

Lời kết

Luật sửa đổi về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng không chỉ đơn thuần là sự điều chỉnh các kỹ thuật pháp lý, mà là một bước chuyển mình mang tầm chiến lược đối với nguồn nhân lực quốc gia. Việc chuyển dịch từ xuất khẩu lao động phổ thông sang ưu tiên lực lượng có trình độ chuyên môn cao, kết hợp với bộ rào cản pháp lý kiên cố chống lừa đảo và trục lợi tài chính, chính là "chìa khóa" bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động. Đây sẽ là nền tảng vững chắc giúp người lao động Việt Nam tự tin bước ra thế giới, tích lũy tri thức, làm giàu cho bản thân và quay trở về đóng góp trực tiếp cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế nước nhà trong kỷ nguyên mới.