Điểm mới Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: Giới hạn phạm vi & tinh giản thủ tục

Chiều ngày 23/8, Quốc hội đã chính thức biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước với tỷ lệ tán thành rất cao. Đạo luật sửa đổi này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Dưới góc độ quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, đây là bước hoàn thiện quan trọng nhằm minh bạch hóa nguồn kinh phí, tháo gỡ rào cản hành chính và làm rõ trách nhiệm công vụ.

Dưới đây là tổng hợp những nội dung thay đổi cốt lõi nhất mà người dân và doanh nghiệp cần nắm rõ.

Phân định rõ nguồn ngân sách bảo đảm chi trả bồi thường

Luật mới đã quy định cụ thể cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước đối với công tác bồi thường, bao gồm cả chi phí quản lý, chi trả cho người bị thiệt hại và chi phí định giá, giám định:

• Tài trợ từ Ngân sách Trung ương: Áp dụng khi cơ quan trực tiếp gây thiệt hại và cơ quan quản lý bồi thường thuộc hệ thống được bảo đảm kinh phí từ ngân sách Trung ương.
• Tài trợ từ Ngân sách Địa phương: Áp dụng khi các cơ quan liên quan được bảo đảm kinh phí hoạt động thuộc nguồn ngân sách địa phương.

Giữ nguyên phạm vi bồi thường, tránh mở rộng tràn lan

Một trong những điểm lưu ý quan trọng nhất của đợt sửa đổi này là việc thắt chặt nguyên tắc áp dụng pháp luật:

• Không mở rộng ngoài khung Luật định: Việc bồi thường nhà nước bắt buộc phải tuân thủ Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, trừ trường hợp Quốc hội có quy định khác.
• Tập trung vào 03 lĩnh vực cốt lõi: Phạm vi trách nhiệm bồi thường chỉ nằm trong giới hạn Điều 1 của Luật, bao gồm: Quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án.
• Giữ nguyên quy định về quản lý thuế: Sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng các ý kiến đóng góp, Quốc hội nhất trí giữ nguyên phạm vi bồi thường trong lĩnh vực thuế như hiện hành, đồng thời sẽ tiến hành sửa đổi, bổ sung tương ứng tại Luật Quản lý thuế năm 2025 để đảm bảo sự đồng bộ.

Cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi tối đa cho người dân

Nhằm bớt gánh nặng chứng minh cho bên bị thiệt hại, các Điều 41, 42 và 43 đã được chỉnh lý sâu sắc:

• Bỏ yêu cầu nộp giấy tờ sẵn có: Người dân không phải nộp lại các văn bản, chứng từ mà cơ quan giải quyết bồi thường đã lưu trữ hoặc có thể tự thu thập từ các cơ quan nhà nước khác.
• Chủ động trong thương lượng thiệt hại: Thời gian xác minh thiệt hại và thương lượng mức bồi thường không còn bị áp thời hạn tối đa cứng nhắc, mà cho phép các bên linh hoạt thỏa thuận.
• Linh hoạt ra quyết định bồi thường: Bổ sung căn cứ ra quyết định giải quyết ngay cả khi không tiến hành thương lượng (theo đề nghị của người yêu cầu) hoặc người yêu cầu không đến dự thương lượng dù đã được mời hợp lệ.

Hoàn thiện chính sách hoàn trả đối với người thi hành công vụ

Bên cạnh việc bảo vệ quyền lợi người dân, luật cũng điều chỉnh trách nhiệm pháp lý của cán bộ, công chức:

• Nâng mức trần bồi thường: Áp dụng đối với trường hợp cán bộ cố ý làm trái, gây thiệt hại nghiêm trọng.
• Bổ sung trường hợp miễn, giảm hoàn trả: Quy định nhân văn, phù hợp với các chính sách của Đảng và Nhà nước đối với cán bộ, công chức gặp rủi ro trong quá trình thực thi công vụ.
• Điều khoản chuyển tiếp rõ ràng: Đảm bảo xử lý hài hòa, bảo vệ tốt nhất quyền lợi chính đáng của cả bên bị thiệt hại lẫn người thi hành công vụ trong giai đoạn giao thoa luật.

Lời kết

Việc sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không chỉ đơn thuần là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật lập pháp, mà còn phản ánh sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy quản trị quốc gia: Nhà nước sẵn sàng nhận trách nhiệm và bồi thường sòng phẳng cho người dân, nhưng phải trên một hành lang pháp lý chuẩn xác, minh bạch và thi hành hiệu quả.

Sự đồng bộ giữa giảm bớt thủ tục cho dân và thắt chặt trách nhiệm cán bộ sẽ là bản nề quan trọng xây dựng một nền hành chính công minh, văn minh và vì nhân dân phục vụ.