Nâng ngưỡng thuế lên 10 tỉ đồng, hộ kinh doanh nhẹ gánh hơn

Không chỉ là câu chuyện thay đổi một ngưỡng doanh thu

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết của Quốc hội về các giải pháp thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất điều chỉnh ngưỡng doanh thu để hộ, cá nhân kinh doanh được lựa chọn phương pháp tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu.

Theo phương án được đưa ra, ngưỡng này có thể được nâng từ 3 tỉ đồng lên 10 tỉ đồng mỗi năm.

Xét về bản chất, đây không đơn thuần là sự thay đổi về con số. Ngưỡng doanh thu là ranh giới quyết định hộ kinh doanh sẽ chịu yêu cầu quản lý thuế ở mức độ nào. Khi doanh thu vượt qua một mốc nhất định, yêu cầu về theo dõi doanh thu, chi phí, hóa đơn, chứng từ và tổ chức sổ sách có thể trở nên phức tạp hơn.

Vì vậy, việc nâng ngưỡng lên 10 tỉ đồng nếu được thông qua sẽ tác động trực tiếp đến nhóm hộ đang hoạt động ở quy mô vài tỉ đồng mỗi năm - một bộ phận không nhỏ trong khu vực kinh doanh cá thể.

Với những hộ này, doanh thu tăng chưa chắc đồng nghĩa với khả năng sinh lời tăng tương ứng. Một cửa hàng kinh doanh hàng hóa có giá trị lớn có thể đạt doanh thu vài tỉ đồng nhưng phần lợi nhuận thực tế chỉ chiếm tỷ lệ tương đối nhỏ. Nếu yêu cầu quản lý tăng nhanh theo doanh thu, chi phí để đáp ứng các quy định thuế cũng có thể trở thành một khoản đáng kể.

Chi phí tuân thủ mới là áp lực cần nhìn nhận

Trong hoạt động kinh doanh, nghĩa vụ thuế chỉ là một phần của tổng chi phí tuân thủ.

Một hộ kinh doanh khi bước sang phương thức quản lý phức tạp hơn có thể phải dành thêm nguồn lực cho việc lưu trữ chứng từ, kiểm soát hóa đơn, theo dõi đầu vào - đầu ra, tổ chức sổ sách hoặc thuê dịch vụ kế toán, thuế.

Đối với doanh nghiệp có quy mô lớn, những khoản chi này có thể được phân bổ trên nền doanh thu và lợi nhuận đủ lớn. Nhưng với một hộ kinh doanh có doanh thu vài tỉ đồng, tỷ suất lợi nhuận thấp, chi phí tuân thủ lại có thể tác động đáng kể đến hiệu quả kinh doanh.

Đây cũng là lý do đề xuất nâng ngưỡng lên 10 tỉ đồng nhận được sự quan tâm từ các hộ kinh doanh.

Bà Đặng Thị Diệu, chủ một hộ kinh doanh hàng may mặc tại phường Bảy Hiền, TP.HCM, có doanh thu khoảng 3 - 5 tỉ đồng mỗi năm. Theo bà, nếu mức doanh thu 3 - 5 tỉ đồng vẫn được áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản thì việc thực hiện nghĩa vụ thuế sẽ thuận tiện hơn.

Đối với những hộ không có bộ máy kế toán chuyên nghiệp, việc giảm yêu cầu về hồ sơ, chứng từ và quy trình quản lý có thể giúp chủ hộ tập trung nhiều hơn vào hoạt động kinh doanh thay vì dành quá nhiều thời gian xử lý thủ tục.

Điều này cho thấy khi đánh giá một chính sách thuế, cần nhìn rộng hơn số tiền thuế phải nộp. Chi phí để tuân thủ chính sách cũng là yếu tố quyết định mức độ thuận lợi của môi trường kinh doanh.

Doanh thu lớn chưa phản ánh đầy đủ sức khỏe tài chính

Một vấn đề khác được đặt ra là doanh thu không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác năng lực tài chính của hộ kinh doanh.

Ông Phan Văn Đạt, một hộ kinh doanh vật liệu xây dựng tại TP.HCM, cho rằng đặc thù của ngành này là giá trị hàng hóa rất lớn. Do đó, doanh thu có thể tăng mạnh chỉ vì giá trị giao dịch cao, trong khi biên lợi nhuận thực tế không tăng tương ứng.

Đây là điểm cần được cân nhắc khi thiết kế chính sách quản lý thuế đối với hộ kinh doanh.

Nếu chỉ căn cứ vào doanh thu để xác định mức độ tuân thủ, những ngành có giá trị hàng hóa cao nhưng biên lợi nhuận thấp có thể gặp bất lợi so với những lĩnh vực có doanh thu tương đương nhưng tỷ suất lợi nhuận cao hơn.

Chẳng hạn, cùng đạt doanh thu 8 tỉ đồng nhưng một hộ có thể đạt mức lợi nhuận rất khác một hộ khác do đặc điểm ngành nghề, vòng quay hàng tồn kho, chi phí đầu vào và mức độ cạnh tranh.

Do đó, câu hỏi quan trọng không chỉ là “hộ kinh doanh có doanh thu bao nhiêu?” mà còn là “hộ kinh doanh phải bỏ ra bao nhiêu nguồn lực để đáp ứng yêu cầu quản lý tương ứng với mức doanh thu đó?”.

Đây chính là góc độ khiến đề xuất nâng ngưỡng lên 10 tỉ đồng có ý nghĩa lớn hơn một điều chỉnh kỹ thuật.

Mốc 10 tỉ đồng có thể tạo khoảng chuyển tiếp hợp lý

Chuyên gia thuế Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, đánh giá việc nâng ngưỡng áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản là điều chỉnh phù hợp với thực tế hoạt động của hộ kinh doanh.

Theo cách phân nhóm hiện nay, hộ có doanh thu từ 1 - 3 tỉ đồng thuộc nhóm 2, trong khi khi vượt 3 tỉ đồng sẽ bước sang nhóm 3. Khoảng cách giữa hai ngưỡng tương đối hẹp.

Điều này có thể tạo ra một “điểm gãy” đối với những hộ đang tăng trưởng.

Một hộ có doanh thu 2,8 tỉ đồng và một hộ đạt 3,2 tỉ đồng có thể không khác biệt quá lớn về quy mô hoạt động, nhân sự hay khả năng quản trị. Tuy nhiên, chỉ một mức tăng doanh thu tương đối nhỏ cũng có thể khiến yêu cầu tuân thủ thay đổi đáng kể.

Nếu nâng ngưỡng lên 10 tỉ đồng, khoảng chuyển tiếp sẽ rộng hơn. Nhóm 2 có thể bao phủ khu vực doanh thu từ 1 - 10 tỉ đồng, trong khi nhóm 3 nằm trong khoảng trên 10 - 50 tỉ đồng.

Cách tiếp cận này có thể hạn chế tình trạng hộ kinh doanh phải thay đổi phương thức quản lý chỉ vì doanh thu vừa vượt qua một ngưỡng tương đối thấp.

“Vùng đệm” cho hộ kinh doanh mạnh dạn mở rộng

Một trong những tác động đáng chú ý nhất của chính sách là khả năng tạo ra khoảng đệm cho quá trình tăng trưởng.

Trong thực tế, không ít hộ kinh doanh có xu hướng duy trì quy mô ở mức an toàn để tránh phát sinh thêm nghĩa vụ quản lý khi doanh thu tăng. Nếu việc mở rộng cửa hàng, tăng lượng hàng bán hoặc ký thêm hợp đồng khiến doanh thu vượt ngưỡng và kéo theo chi phí tuân thủ cao hơn, động lực tăng trưởng có thể bị ảnh hưởng.

Ngược lại, một ngưỡng đủ rộng sẽ giúp hộ kinh doanh có thêm thời gian chuẩn bị.

Khi doanh thu tăng từ 3 tỉ đồng lên 5 tỉ đồng, rồi 7 - 8 tỉ đồng, hộ vẫn có thể duy trì phương thức quản lý tương đối đơn giản nếu nằm trong giới hạn mới. Khoảng thời gian này cho phép chủ hộ tích lũy nguồn lực, chuẩn hóa quy trình nội bộ và từng bước chuẩn bị cho giai đoạn chuyển sang quy mô lớn hơn.

Theo chuyên gia Lê Văn Tuấn, đây có thể được xem là một “vùng đệm” cần thiết đối với các hộ đang trên quá trình mở rộng hoạt động.

Ở góc độ chính sách, việc tạo vùng đệm cũng có thể góp phần hạn chế tâm lý “ngại lớn” - tức không muốn doanh thu tăng quá nhanh vì lo ngại nghĩa vụ thuế và thủ tục đi kèm.

Chính sách cần đi cùng cơ chế quản lý minh bạch

Dù vậy, nâng ngưỡng doanh thu không có nghĩa là giảm yêu cầu quản lý đối với toàn bộ hộ kinh doanh.

Khi phạm vi áp dụng phương pháp thuế đơn giản được mở rộng, cơ quan quản lý vẫn cần bảo đảm dữ liệu doanh thu được ghi nhận đầy đủ, chính xác và có khả năng kiểm tra khi cần thiết.

Đây là điều đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hoạt động kinh doanh ngày càng chuyển sang môi trường số, thanh toán điện tử và sử dụng hóa đơn điện tử.

Nếu cơ chế quản lý dựa trên dữ liệu được hoàn thiện, cơ quan thuế có thể chuyển dần từ việc yêu cầu hộ kinh doanh thực hiện nhiều thủ tục sang tăng cường kiểm soát dựa trên rủi ro và dữ liệu thực tế.

Khi đó, đơn giản hóa nghĩa vụ đối với nhóm hộ doanh thu chưa quá lớn không nhất thiết đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Ngược lại, cơ quan thuế có thể tập trung nguồn lực nhiều hơn vào những trường hợp có dấu hiệu rủi ro cao.

Từ giảm thủ tục đến khuyến khích hộ kinh doanh lớn lên

Ý nghĩa dài hạn của đề xuất nâng ngưỡng 10 tỉ đồng nằm ở khả năng tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho quá trình chuyển từ kinh doanh nhỏ sang kinh doanh có quy mô lớn.

Một hộ kinh doanh đang đạt doanh thu vài tỉ đồng mỗi năm có thể đứng trước hai lựa chọn: tiếp tục mở rộng hoặc giữ quy mô ổn định để tránh phát sinh thêm chi phí quản lý.

Nếu chính sách thuế tạo ra một khoảng chuyển tiếp đủ rộng, lựa chọn mở rộng có thể trở nên hấp dẫn hơn.

Khi đó, doanh thu tăng không còn đồng nghĩa với việc ngay lập tức phải đối mặt với một “bậc thang” tuân thủ mới. Hộ kinh doanh có thêm thời gian để đầu tư vào nhân sự, công nghệ, quản trị tài chính và chuẩn hóa hoạt động.

Về lâu dài, đây có thể là bước hỗ trợ quá trình chuyên nghiệp hóa khu vực hộ kinh doanh, đồng thời tạo điều kiện để những chủ thể đủ năng lực chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp khi quy mô phù hợp.

Vì vậy, đề xuất nâng ngưỡng từ 3 tỉ đồng lên 10 tỉ đồng cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ giảm thủ tục thuế. Quan trọng hơn, đây có thể là một công cụ tạo dư địa tăng trưởng, giảm chi phí tuân thủ và khuyến khích hộ kinh doanh mạnh dạn mở rộng quy mô. Hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách thiết kế các nhóm doanh thu, phương pháp tính thuế và cơ chế quản lý đi kèm, sao cho vừa đơn giản đối với hộ kinh doanh, vừa bảo đảm minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước.