Nghị quyết 20-NQ/TW: Bước bứt phá đột phá trong quản trị không gian biển Quốc gia

Việt Nam sở hữu lợi thế vượt trội với đường bờ biển dài và diện tích vùng biển lớn gấp ba lần phần đất liền. Tuy nhiên, trong suốt một thời gian dài, chúng ta chủ yếu tiếp cận biển theo tư duy "khai thác ngành đơn lẻ" thay vì "quản trị không gian tổng hợp".

Sự ra đời của Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/07/2026 do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành đã xác lập một triết lý phát triển hoàn toàn mới. Như PGS.TS Nguyễn Chu Hồi - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam nhận định, đây là bước chuyển mình chiến lược nhằm kiến tạo sức mạnh biển toàn diện cho dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Dưới đây là tổng hợp những nội dung cốt lõi, đột phá và định hướng triển khai chiến lược biển Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết 20-NQ/TW.

Chuyển dịch tư duy: Từ "Khai thác ngành" sang "Quản trị không gian biển đa tầng"

Nghị quyết 20-NQ/TW đặt ra yêu cầu thay đổi căn bản về phương thức tiếp cận tài nguyên biển:

• Từ bỏ tư duy chia cắt theo ngành: Biển không còn là nơi khai thác riêng rẽ của thủy sản, du lịch, dầu khí hay giao thông vận tải, mà là một không gian liên thông, đa dụng.
• Chuyển sang quản trị không gian tích hợp: Thực hiện quản lý nhà nước thống nhất, liên ngành và đa tầng nấc (bao gồm mặt nước, cột nước, đáy biển và lòng đất dưới đáy biển).
• Kiến tạo sức mạnh thay vì tận thu: Chuyển từ "khai thác ven bờ" sang "phát triển kinh tế biển sâu", mở rộng không gian phát triển mới để vừa tạo động lực tăng trưởng, vừa bảo vệ chủ quyền quốc gia từ sớm, từ xa.

Bốn mặt mạnh cốt lõi xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành một quốc gia biển mạnh, Việt Nam cần tập trung làm chủ 4 trụ cột có mối quan hệ hữu cơ với nhau:

• Mạnh về thể chế và chính sách: Xây dựng khung pháp lý đủ mở, thống nhất để quản trị hiệu quả toàn bộ không gian biển quốc gia.
• Mạnh về khoa học - công nghệ (KHCN) biển: Tự chủ công nghệ hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) để vươn ra biển xa và đại dương sâu.
• Mạnh về kinh tế biển xanh: Phát triển các ngành nghề mới như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, dược liệu biển, logistics và du lịch chất lượng cao theo hướng tuần hoàn, phát thải thấp.
• Mạnh về quốc phòng, an ninh biển đảo: Giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trên biển tuân thủ Công ước Luật Biển của Liên Hợp Quốc (UNCLOS 1982).

Đột phá thể chế: Coi pháp luật là "Động lực mở đường"

Không gian biển có tính chất khắc nghiệt và nhiều rủi ro, do đó thể chế phải đi trước một bước để khai thông các nguồn lực đầu tư:

• Tháo gỡ khoảng trống pháp lý: Cập nhật quy định cho các ngành kinh tế biển mới, xử lý sự chồng chéo giữa quản lý vùng bờ và quy hoạch không gian biển.
• Xây dựng Bộ luật cơ bản về Biển: Rà soát để hình thành hệ thống pháp luật biển đồng bộ (bao gồm Luật Biển, Luật Sử dụng biển và hải đảo, Luật Bảo vệ môi trường biển, Luật Bảo tồn biển, Luật KHCN biển).
• Trao công cụ cho địa phương: Cấp quyền "Phân vùng chức năng" cho 21 tỉnh, thành phố ven biển để cụ thể hóa Quy hoạch không gian biển quốc gia trên địa bàn.
• Áp dụng cơ chế thử nghiệm (Sandbox): Cho phép thí điểm có kiểm soát đối với các công nghệ, mô hình kinh doanh và sản phẩm biển tiên tiến.

KHCN, dữ liệu biển và nhân lực: Trụ đỡ cho kinh tế biển sâu

Tiềm năng tự nhiên chỉ là điều kiện cần, năng lực công nghệ mới là điều kiện đủ để làm chủ đại dương:

• Xây dựng cơ sở dữ liệu biển quốc gia: Tái cấu trúc công tác điều tra cơ bản, thiết lập hệ thống quan trắc tự động và bản đồ số hóa vùng biển.
• Đột phá về nguồn nhân lực: Đào tạo đội ngũ chuyên gia giỏi về hải dương học, luật biển quốc tế, năng lượng ngoài khơi và quản trị đại dương.
• Thúc đẩy mô hình hợp tác 4 nhà: Tăng cường liên kết giữa Nhà nước - Viện nghiên cứu/Trường đại học - Doanh nghiệp - Cộng đồng cư dân ven biển.

Nguyên tắc "6 rõ" trong tổ chức thực hiện

Thách thức lớn nhất của mọi chủ trương không nằm ở khâu ban hành mà nằm ở khâu hành động. Nghị quyết 20-NQ/TW gắn liền với Chương trình hành động gắt gao của Trung ương, yêu cầu mọi nhiệm vụ phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc "6 rõ":

• Rõ người: Xác định chính xác cá nhân phụ trách.
• Rõ việc: Phân công nhiệm vụ cụ thể, không chồng chéo.
• Rõ trách nhiệm: Gắn quyền hạn với trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là người đứng đầu.
• Rõ sản phẩm: Kết quả đầu ra phải được lượng hóa và kiểm chứng được.
• Rõ tiến độ: Đặt ra mốc thời gian hoàn thành bắt buộc.
• Rõ địa chỉ: Xác định đơn vị, địa phương chịu trách nhiệm thụ hưởng và thực thi.

Lời kết

Nghị quyết 20-NQ/TW không chỉ là một văn kiện chiến lược mang tính định hướng, mà là ngọn hải đăng soi đường cho Việt Nam bước vào "kỷ nguyên vươn mình" từ hướng biển. Chuyển đổi tư duy từ khai thác cạn kiệt ven bờ sang quản trị không gian đại dương đa tầng chính là chìa khóa để vừa tối ưu hóa nguồn lực kinh tế, vừa củng cố vững chắc thế trận an ninh quốc phòng. Khi thể chế được khai thông, khoa học công nghệ làm trụ đỡ và nguyên tắc thực thi "6 rõ" được áp dụng triệt để, mục tiêu biến Việt Nam thành một quốc gia biển giàu mạnh, phát triển bền vững sẽ không còn là tầm nhìn trên giấy mà trở thành hiện thực sinh động trên từng hải lý của Tổ quốc.