Quyền và nghĩa vụ người nộp thuế theo Luật Quản lý thuế 2025

Quyền và nghĩa vụ người nộp thuế theo Luật Quản lý thuế 2025

Giới thiệu ngắn gọn

Sự bùng nổ của nền kinh tế số cùng định hướng hiện đại hóa công tác quản lý tài chính công đã thúc đẩy việc hoàn thiện Luật Quản lý thuế 2025 (áp dụng từ ngày 01/07/2026). Bài viết phân tích toàn diện, hệ thống hóa toàn bộ các điểm mới về quyền lợi hợp pháp, các nghĩa vụ bắt buộc của người nộp thuế, cũng như cơ chế phân nhóm quản lý rủi ro hiện đại từ phía cơ quan thuế.

Bước tiến mới trong việc hoàn thiện thể chế quản lý thuế từ 01/07/2026

Luật Quản lý thuế 2025 thiết lập một hành lang pháp lý minh bạch, xây dựng mối quan hệ hợp tác bình đẳng, tin cậy giữa cơ quan quản lý thuế và người nộp thuế. Bằng việc làm rõ hệ thống quyền hạn, tối ưu hóa các quy trình điện tử hóa và chuẩn hóa trách nhiệm pháp lý, luật mới hướng tới mục tiêu gia tăng mức độ tuân thủ tự nguyện, đồng thời bảo vệ triệt để quyền lợi chính đáng của cộng đồng doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh.

1. Hệ thống quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế theo chuẩn mực mới

Theo quy định tại khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế được thụ hưởng hệ thống quyền lợi pháp lý toàn diện, chú trọng mạnh mẽ vào tính minh bạch và công nghệ số:

A. Quyền tiếp cận thông tin và hạ tầng giao dịch số:

• Hỗ trợ & Tra cứu dữ liệu: Được hướng dẫn nghiệp vụ, tra cứu, tải và sử dụng các chứng từ điện tử từ Hệ thống thông tin quản lý thuế; được yêu cầu các bên khấu trừ cấp chứng từ khấu trừ điện tử.

• Giám sát nghĩa vụ: Trực tiếp theo dõi tình hình thực hiện nghĩa vụ thuế và nhận thông báo về nợ thuế thông qua tài khoản giao dịch điện tử do ngành thuế cấp.

• Tối giản hồ sơ: Được miễn cung cấp lại các văn bản, giấy tờ mà cơ quan thuế đã lưu trữ trong hệ thống cơ sở dữ liệu (trừ trường hợp phát sinh thay đổi hoặc theo yêu cầu xác minh đặc biệt).

B. Quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp và miễn trừ trách nhiệm:

• Bảo vệ quyền lợi: Được giải thích rõ ràng về căn cứ ấn định thuế, cách tính thuế, thời hạn giải quyết hoàn thuế; có quyền bảo lưu ý kiến, giải trình và yêu cầu xác nhận hoàn thành nghĩa vụ ngân sách.

• Ủy quyền & Dịch vụ đại lý: Có quyền ký kết hợp đồng đại lý thuế, đại lý hải quan hoặc ủy quyền cho bên thứ ba thực hiện nghĩa vụ nộp thuế theo quy định.

• Miễn xử phạt hành chính: Được miễn xử phạt vi phạm hành chính và không bị tính tiền chậm nộp đối với các trường hợp làm theo đúng hướng dẫn bằng văn bản hoặc quyết định xử lý chuyên môn của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

• Quyền từ chối kiểm tra trái quy trình: Có quyền từ chối các buổi kiểm tra tại trụ sở nếu không có Quyết định kiểm tra hợp lệ, hoặc từ chối kiểm tra tại cơ quan thuế nếu thiếu thông báo yêu cầu giải trình; có quyền từ chối cung cấp thông tin không liên quan hoặc thuộc bí mật nhà nước.

• Biện pháp tư pháp & Bồi thường: Được quyền khiếu nại, khởi kiện, tố cáo các hành vi sai phạm của công chức thuế và được Nhà nước bồi thường thiệt hại nếu bị cơ quan thuế gây thiệt hại trái pháp luật.

2. Chi tiết các nghĩa vụ bắt buộc của người nộp thuế từ 01/07/2026

Song song với việc mở rộng quyền lợi, khoản 2 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025 nâng cao chế tài tuân thủ, buộc người nộp thuế phải nâng cao trách nhiệm trong quản trị thuế:

• Chuẩn hóa nghĩa vụ kê khai & Đăng ký: Thực hiện đăng ký thuế, quản lý mã số thuế; kê khai chính xác, trung thực, đầy đủ và đúng hạn. Trường hợp nghĩa vụ thuế được cấp Mã định danh khoản phải nộp (ID khoản nộp), người nộp thuế bắt buộc thực hiện thanh toán theo mã ID này.

• Sử dụng hóa đơn, chứng từ đúng quy định: Lập và giao hóa đơn điện tử chuẩn xác về chủng loại, giá trị thực tế cho người mua khi cung ứng hàng hóa, dịch vụ. Tuân thủ nghiêm ngặt chế độ kế toán, thống kê và lưu trữ.

• Vận hành hạ tầng công nghệ kết nối: Bắt buộc duy trì và vận hành hệ thống hạ tầng kỹ thuật tương thích, bảo đảm kết nối thông tin liên tục với cơ quan thuế.

• Quản lý giao dịch liên kết & Doanh nghiệp xã hội:

  • Chủ thể có giao dịch liên kết phải lập, lưu trữ và chủ động kê khai toàn bộ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết đối với các bên liên kết trong và ngoài nước.

  • Doanh nghiệp xã hội có nghĩa vụ kê khai minh bạch các nguồn tài trợ, hợp tác quốc tế phục vụ mục tiêu cộng đồng.

• Chấp hành kết quả xử lý & Ấn định thuế: Phải chấp hành nộp đủ tiền thuế theo quyết định ấn định của cơ quan thuế. Trong trường hợp không đồng ý, người nộp thuế vẫn phải hoàn tất nghĩa vụ tài chính trước, sau đó mới thực hiện quyền khiếu nại, khởi kiện và cung cấp chứng cứ chứng minh.

• Nghĩa vụ chuyển đổi mục đích sử dụng: Khi thay đổi mục đích sử dụng đối với các đối tượng hàng hóa được miễn thuế/không chịu thuế, phải chủ động kê khai lại và nộp bổ sung tiền thuế phát sinh.

3. Cơ chế phân nhóm người nộp thuế trong quản lý rủi ro hiện đại

Lần đầu tiên, Điều 3 Luật Quản lý thuế 2025 luật hóa toàn diện cơ chế Phân nhóm người nộp thuế, tạo tiền đề cho việc quản lý thuế thông minh và phân bổ nguồn lực tối ưu.

Mục tiêu của việc phân nhóm:

Cơ quan thuế áp dụng việc phân nhóm để thiết lập chế độ ưu tiên, phân bổ lực lượng thanh kiểm tra, áp dụng quy trình quản lý phù hợp với mức độ rủi ro, lịch sử tuân thủ pháp luật của từng đối tượng.

5 Tiêu chí phân loại cốt lõi:

1. Lĩnh vực hoạt động: Ngành nghề, mô hình kinh doanh, tính chất đặc thù và phương thức vận hành.

2. Cấu trúc pháp lý: Loại hình doanh nghiệp, cơ cấu sở hữu vốn.

3. Quy mô vận hành: Quy mô doanh thu, giá trị tài sản, số tiền thực nộp vào ngân sách nhà nước.

4. Mức độ tuân thủ: Lịch sử chấp hành pháp luật về thuế, hóa đơn và mức độ rủi ro qua các kỳ thanh tra.

5. Tiêu chí phụ trợ khác: Các tiêu chuẩn định lượng/định tính do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành chi tiết.