Tăng mức phạt, siết quản lý vi phạm bản quyền

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành kế hoạch tổ chức thi hành Nghị định 341/2025/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan.

Điểm đáng chú ý của kế hoạch không chỉ nằm ở việc phổ biến một quy định pháp luật mới, mà còn hướng tới nâng cao hiệu quả thực thi trên thực tế. Theo đó, các nhiệm vụ được đặt ra theo hướng đồng bộ từ tuyên truyền, rà soát pháp luật đến kiểm tra, xử lý vi phạm và đánh giá quá trình áp dụng.

Mục tiêu là tạo một cơ chế thực thi thống nhất trong phạm vi quản lý nhà nước của Bộ, đồng thời giúp tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo hiểu rõ hơn về quyền, nghĩa vụ và những rủi ro pháp lý khi khai thác, sử dụng tác phẩm hoặc các đối tượng được bảo hộ.

Trong bối cảnh nội dung văn hóa, nghệ thuật, báo chí, giải trí và sản phẩm sáng tạo được khai thác ngày càng rộng rãi, đặc biệt trên nền tảng trực tuyến, yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không còn giới hạn trong phạm vi truyền thống. Việc xử lý vi phạm vì vậy cũng cần được thực hiện nhất quán, kịp thời và đủ sức răn đe.

Tăng cường phổ biến pháp luật đến đúng đối tượng

Một trong những nhiệm vụ được Bộ đặt ra là đẩy mạnh truyền thông về các quy định mới của Nghị định 341/2025/NĐ-CP.

Hoạt động phổ biến sẽ hướng đến nhiều nhóm đối tượng, từ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan, đơn vị đến tổ chức, cá nhân trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan.

Cách thức tuyên truyền cũng được định hướng đa dạng hơn, không chỉ dừng ở việc cung cấp văn bản pháp luật. Các cơ quan liên quan có thể xây dựng tài liệu hướng dẫn, tổ chức hội nghị, tọa đàm, tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ và các chương trình chuyên sâu nhằm nâng cao khả năng nhận diện, kiểm tra và xử lý hành vi vi phạm.

Việc phối hợp với cơ quan báo chí để xây dựng chuyên mục, chương trình, phóng sự và các nội dung phổ biến pháp luật cũng được đặt ra. Đây là giải pháp có ý nghĩa trong việc đưa những quy định vốn mang tính chuyên môn đến gần hơn với cộng đồng sáng tạo, doanh nghiệp và người sử dụng nội dung.

Rà soát pháp luật để tránh chồng chéo

Song song với công tác tuyên truyền, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch yêu cầu các đơn vị liên quan kiểm tra, đối chiếu hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành với những quy định mới tại Nghị định 341/2025/NĐ-CP.

Việc rà soát nhằm phát hiện những điểm chưa thống nhất hoặc không còn phù hợp, từ đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung khi cần thiết.

Đây được xem là bước quan trọng để bảo đảm quá trình thực thi không bị cản trở bởi sự thiếu đồng bộ giữa các quy định. Khi hệ thống pháp luật được thống nhất, cơ quan thực thi sẽ có cơ sở rõ ràng hơn trong kiểm tra và xử lý, trong khi tổ chức, cá nhân cũng dễ xác định hơn các nghĩa vụ phải tuân thủ.

Đưa công tác xử phạt vào trọng tâm

Một nội dung đáng chú ý trong kế hoạch là yêu cầu tăng cường xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan theo thẩm quyền được quy định tại Điều 51 Nghị định 341/2025/NĐ-CP.

Cùng với hoạt động xử lý, cơ quan quản lý sẽ thường xuyên theo dõi tình hình kiểm tra tại các cơ quan trung ương và địa phương. Qua đó, những khó khăn, bất cập trong quá trình thực hiện có thể được nhận diện sớm thay vì chỉ tổng hợp sau khi phát sinh nhiều vụ việc.

Cách tiếp cận này cho thấy việc thực thi quy định mới được đặt trong một quy trình liên tục: từ kiểm tra, xử lý đến theo dõi kết quả và đánh giá tác động.

Đối với lĩnh vực quyền tác giả, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi hành vi xâm phạm có thể diễn ra dưới nhiều hình thức và trong nhiều môi trường khác nhau. Một tác phẩm có thể được sao chép, phát hành, truyền đạt hoặc khai thác thương mại mà không có sự cho phép của chủ thể quyền.

Nếu việc phát hiện và xử lý không theo kịp tốc độ khai thác nội dung, quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Mức phạt cao hơn, yêu cầu tuân thủ cũng cao hơn

Nghị định 341/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/2/2026 và thay thế các quy định trước đây về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan.

Văn bản gồm 65 điều, trong đó 43 điều tập trung quy định về các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả.

Đáng chú ý, mức phạt tiền tối đa được quy định ở mức 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức.

So với trước đây, mức xử phạt đối với nhiều nhóm hành vi đã được điều chỉnh theo hướng tăng. Việc nâng mức chế tài nhằm tạo áp lực tuân thủ lớn hơn, đồng thời hạn chế tình trạng coi tiền phạt là chi phí có thể chấp nhận khi khai thác trái phép tác phẩm hoặc các đối tượng thuộc quyền liên quan.

Từ góc độ thị trường, chế tài mạnh hơn cũng có thể góp phần tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa những chủ thể nghiêm túc đầu tư cho sáng tạo và những trường hợp sử dụng sản phẩm của người khác mà không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý.

Không chỉ xử phạt, mà còn hướng tới phòng ngừa

Một điểm quan trọng trong kế hoạch của Bộ là không đặt xử phạt như giải pháp duy nhất.

Việc tổ chức tập huấn, phổ biến quy định, theo dõi tình hình thực thi và nghiên cứu thực tiễn được triển khai song song nhằm nâng cao khả năng phòng ngừa vi phạm.

Các cơ quan chức năng cũng sẽ tổ chức theo dõi, kiểm tra việc áp dụng Nghị định, thực hiện sơ kết, tổng kết theo yêu cầu và nghiên cứu tình hình triển khai những quy định mới. Những kết quả thu được sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả của cơ chế xử phạt và đề xuất tiếp tục hoàn thiện chính sách khi cần thiết.

Điều này có ý nghĩa trong bối cảnh hoạt động sáng tạo liên tục xuất hiện phương thức khai thác mới. Quy định pháp luật muốn phát huy hiệu quả không chỉ cần đủ sức răn đe mà còn phải được cập nhật dựa trên thực tiễn.

Tạo nền tảng bảo vệ giá trị của hoạt động sáng tạo

Việc triển khai Nghị định 341/2025/NĐ-CP cho thấy công tác bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan đang được đặt nặng hơn ở khâu thực thi.

Một hệ thống chế tài rõ ràng, mức phạt đủ sức răn đe cùng cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên sẽ góp phần nâng cao chi phí pháp lý đối với hành vi xâm phạm bản quyền. Đồng thời, việc tuyên truyền và hướng dẫn cũng giúp các chủ thể sử dụng nội dung chủ động tuân thủ thay vì chỉ xử lý khi vi phạm đã xảy ra.

Về dài hạn, hiệu quả của chính sách không chỉ được đo bằng số vụ vi phạm bị xử phạt, mà còn ở khả năng hình thành ý thức tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong xã hội.

Khi quyền của tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất và các chủ thể liên quan được bảo vệ tốt hơn, giá trị của sản phẩm sáng tạo cũng được củng cố. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy thị trường nội dung phát triển minh bạch, khuyến khích đầu tư cho sáng tạo và bảo đảm lợi ích chính đáng của những người tạo ra sản phẩm văn hóa, nghệ thuật.