Thống nhất 4 chương trình mục tiêu Quốc gia: Đổi mới cốt lõi cách quản lý vốn 808.000 tỷ đồng

Sau khi ban hành Nghị quyết số 214/NQ-CP, Chính phủ đã chính thức trình Quốc hội Tờ trình số 510/TTr-CP đề xuất giải pháp thống nhất các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG). Đây được xem là bước ngoặt chiến lược, không chỉ hợp nhất các chương trình lẻ tẻ mà còn thay đổi toàn diện tư duy quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước.
Dưới đây là tổng hợp chi tiết các điểm đổi mới quan trọng nhất mà các cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý.

Hợp nhất 4 chương trình thành 1 chương trình tổng thể duy nhất

Theo phương án trình Quốc hội, 4 CTMTQG hiện hành sẽ được tích hợp lại thành một chương trình chung mang tên: CTMTQG phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.
Các chương trình được hợp nhất bao gồm:

• Phát triển văn hóa.
• Hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.
• Xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
• Chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Thay đổi đột phá: Phân bổ vốn theo khả năng thực hiện thay vì "đăng ký nhu cầu"

Nhằm khắc phục triệt để tình trạng vốn chờ dự án, giải ngân chậm làm lãng phí nguồn lực (như việc phải hủy gần 945 tỷ đồng chi đầu tư năm 2025 do một số bộ không hoàn thiện được thủ tục), cơ chế phân bổ vốn mới thiết lập các quy tắc nghiêm ngặt:

• Chuyển dịch tư duy quản lý: Chuyển từ "phân bổ theo nhu cầu đăng ký" sang "phân bổ theo năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện".
• Gắn vốn với kết quả: Ngân sách trung ương phân bổ hàng năm phụ thuộc trực tiếp vào tiến độ giải ngân, kết quả sản phẩm đầu ra và mức độ bố trí vốn đối ứng của địa phương.
• Cho phép điều chuyển vốn linh hoạt: Khai thông nguồn vốn "bị đóng băng" bằng cách điều chuyển ngay nguồn lực từ các nhiệm vụ chậm tiến độ sang các dự án có khả năng hấp thụ và giải ngân tốt hơn.

Xóa bỏ khâu trung gian, đẩy mạnh phân cấp "Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm"

Mô hình quản lý dòng tiền và thủ tục hành chính được đơn giản hóa tối đa nhằm rút ngắn thời gian triển khai:

• Bỏ quy trình phân bổ qua Chủ chương trình: Bộ Tài chính đóng vai trò đầu mối duy nhất tổng hợp chung về nguồn lực, phân bổ, điều chỉnh và điều chuyển vốn trình Chính phủ.
• Bộ ngành tập trung vào chuyên môn: Các bộ quản lý ngành chỉ tập trung xây dựng chính sách, tiêu chí đánh giá và kiểm tra sản phẩm đầu ra; tuyệt đối không tham gia vào khâu giao vốn hay quyết toán ngân sách của địa phương.
• Địa phương toàn quyền chủ động: Căn cứ khung chính sách chung, địa phương tự quyết định danh mục dự án, tự phân bổ, điều chỉnh vốn giữa các nhiệm vụ và chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng, hiệu quả sau đầu tư.

Cơ cấu nguồn lực 808.558 tỷ đồng và lộ trình triển khai

Tổng nguồn lực dự kiến huy động cho giai đoạn 2026 - 2030 lên tới 808.558 tỷ , với cơ cấu huy động cụ thể:

• Ngân sách trung ương: 345.000 tỷ đồng (ưu tiên khoảng 75% cho đầu tư công phát triển, 25% cho chi thường xuyên).
• Ngân sách địa phương: 395.392 tỷ đồng.
• Ngân sách nhà nước cấp tín dụng chính sách: 23.000 tỷ đồng.
• Vốn đối ứng cơ sở giáo dục & vốn huy động hợp pháp khác: 45.166 tỷ đồng.

Lộ trình thực hiện: Toàn bộ hệ thống quản lý sẽ được số hóa thông qua cơ sở dữ liệu dùng chung (thay thế báo cáo giấy). Các dự án đã phê duyệt năm 2026 vẫn tiếp tục giải ngân bình thường. Dự kiến trong tháng 9/2026, Chính phủ sẽ ban hành Nghị định quy định cơ chế chính sách chi tiết theo thủ tục rút gọn để kịp áp dụng ngay cho kế hoạch phân bổ ngân sách năm 2027.

Đánh giá từ góc độ quản lý tài chính công

Việc tái cấu trúc 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một đầu mối duy nhất là bước đi táo bạo nhưng rất cần thiết. Bằng việc kiên quyết loại bỏ cơ chế "xin - cho" dựa trên đăng ký ảo, đồng thời phạt nặng các đơn vị chậm tiến độ bằng công cụ điều chuyển vốn, dòng vốn NSNN từ giai đoạn 2026 trở đi sẽ tập trung vào các dự án hạ tầng và dân sinh thực sự chất lượng, gia tăng hiệu quả đồng vốn đầu tư công.