Vốn ưu đãi được ưu tiên cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Một định hướng mới trong chính sách tín dụng đang được đặt ra theo hướng tăng khả năng tiếp cận vốn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời tập trung nguồn lực vào những ngành được xác định có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế.

Tại Văn bản số 7125/NHNN-TD, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam yêu cầu các ngân hàng thương mại chủ động xây dựng và triển khai các chương trình tín dụng dành cho nhóm khách hàng này. Thay vì chỉ mở rộng quy mô tín dụng, yêu cầu mới nhấn mạnh đến việc điều chỉnh chi phí vốn để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Theo đó, ngân hàng được yêu cầu rà soát chi phí hoạt động, cân đối nguồn lực và thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp với từng nhóm khách hàng. Trọng tâm là doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng các lĩnh vực được đánh giá có khả năng tạo thêm động lực cho nền kinh tế.

Cách tiếp cận này cho thấy tín dụng đang được định hướng không chỉ theo tiêu chí tăng trưởng dư nợ mà còn gắn với mục tiêu phân bổ vốn vào những khu vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng, thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu, đổi mới công nghệ và chuyển đổi mô hình kinh doanh.

Lãi suất phải thấp hơn mức bình quân của ngân hàng

Điểm đáng chú ý trong yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước là mức lãi suất dành cho các khoản vay thuộc chương trình.

Đối với ngân hàng thương mại nhà nước, các khoản vay nằm trong chương trình phải có lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân của chính ngân hàng đó.

Việc lấy lãi suất bình quân của từng ngân hàng làm cơ sở giúp tạo ra một chuẩn tham chiếu tương đối rõ ràng. Thay vì đưa ra một mức lãi suất cố định áp dụng cho toàn hệ thống, chính sách cho phép các ngân hàng chủ động xác định mức giá vốn phù hợp với điều kiện hoạt động, đồng thời vẫn phải bảo đảm ưu đãi thực chất đối với nhóm khách hàng mục tiêu.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí vốn thường là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng sản xuất, đầu tư máy móc, bổ sung vốn lưu động hoặc triển khai các dự án mới.

Do đó, nếu các chương trình được triển khai với mức lãi suất thấp hơn mặt bằng cho vay thông thường, doanh nghiệp có thể giảm một phần áp lực tài chính trong quá trình phục hồi và mở rộng hoạt động.

Tập trung vốn vào các động lực tăng trưởng

Phạm vi khách hàng của chương trình không giới hạn ở doanh nghiệp nhỏ và vừa mà còn mở rộng tới doanh nghiệp, cá nhân hoạt động trong những ngành, lĩnh vực được ưu tiên.

Trong nhóm này có sản xuất nông nghiệp, phát triển khu vực nông thôn, công nghiệp hỗ trợ, xuất khẩu, chế biến và chế tạo. Bên cạnh đó là những lĩnh vực gắn với xu hướng phát triển mới như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn và công nghệ cao.

Các dự án thuộc Danh mục phân loại xanh theo quy định pháp luật cũng nằm trong nhóm được định hướng tiếp cận nguồn vốn.

Việc đặt các lĩnh vực này trong cùng một chương trình phản ánh mục tiêu sử dụng tín dụng như một công cụ hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Dòng vốn ngân hàng được kỳ vọng không chỉ đáp ứng nhu cầu vốn trước mắt mà còn hỗ trợ những ngành có tiềm năng nâng cao năng suất, cải thiện năng lực cạnh tranh và tạo dư địa tăng trưởng trong dài hạn.

Đặc biệt, việc đưa trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, kinh tế số và công nghệ cao vào nhóm ưu tiên cho thấy nhu cầu vốn đang được gắn ngày càng chặt với quá trình đổi mới công nghệ.

Ngân hàng thương mại nhà nước giữ vai trò dẫn dắt

Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng thương mại nhà nước đóng vai trò tiên phong trong việc triển khai chương trình.

Yêu cầu này có ý nghĩa nhất định trong bối cảnh các ngân hàng phải đồng thời cân đối giữa mục tiêu hỗ trợ khách hàng và yêu cầu bảo đảm an toàn hoạt động. Việc các ngân hàng thương mại nhà nước chủ động bố trí nguồn lực có thể tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy các tổ chức tín dụng khác nghiên cứu những sản phẩm tương tự.

Tuy nhiên, chính sách không bắt buộc toàn bộ ngân hàng thương mại phải tham gia theo cùng một mô hình. Các ngân hàng khác được khuyến khích triển khai tùy thuộc điều kiện hoạt động và khả năng nguồn lực.

Cách thiết kế này tạo dư địa để từng ngân hàng lựa chọn nhóm khách hàng, ngành nghề và sản phẩm phù hợp với chiến lược tín dụng của mình, thay vì áp dụng một khuôn mẫu đồng nhất cho toàn hệ thống.

Công khai lãi suất để doanh nghiệp dễ tiếp cận

Một yêu cầu khác được đặt ra là các ngân hàng phải công bố thông tin về chương trình tín dụng trên trang thông tin điện tử.

Nội dung công khai bao gồm lãi suất cho vay áp dụng đối với chương trình, các gói tín dụng và những mức lãi suất khác nếu có. Đây là yếu tố quan trọng bởi ưu đãi tín dụng chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp có thể nhận biết, so sánh và tiếp cận được thông tin.

Việc công khai cũng góp phần tăng tính minh bạch trong quá trình triển khai, giúp khách hàng hiểu rõ hơn về điều kiện vay vốn và chi phí tín dụng.

Trong thực tế, một trong những rào cản đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ nằm ở khả năng trả nợ mà còn ở việc tiếp cận thông tin, hoàn thiện hồ sơ và đáp ứng các tiêu chí tín dụng. Vì vậy, việc minh bạch hóa chương trình cần được xem là một phần của giải pháp mở rộng khả năng tiếp cận vốn.

Ưu đãi lãi suất không đồng nghĩa nới lỏng điều kiện tín dụng

Dù được hưởng chính sách lãi suất ưu đãi, các khoản vay vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy định về hoạt động tín dụng.

Ngân hàng tiếp tục thực hiện thẩm định, quyết định cho vay, phân loại nợ, trích lập dự phòng và xử lý rủi ro theo quy định hiện hành.

Điều này cho thấy chính sách hướng tới giảm chi phí vốn chứ không phải hạ thấp các tiêu chuẩn kiểm soát rủi ro. Doanh nghiệp vẫn phải chứng minh nhu cầu vay, khả năng sử dụng vốn và khả năng trả nợ theo yêu cầu của tổ chức tín dụng.

Đây cũng là yếu tố cần thiết để chương trình vừa hỗ trợ doanh nghiệp, vừa hạn chế nguy cơ dòng vốn ưu đãi bị sử dụng sai mục đích hoặc tạo thêm rủi ro cho hệ thống ngân hàng.

Từ tháng 8/2026, doanh nghiệp có thêm kênh tiếp cận vốn

Theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng phải xây dựng và công bố chương trình để triển khai từ tháng 8/2026.

Nếu được thực hiện đồng bộ, chính sách có thể tạo thêm một kênh vốn với chi phí thấp hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời hỗ trợ các ngành được xác định là động lực tăng trưởng.

Tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào quy mô nguồn lực mà từng ngân hàng dành cho chương trình, mức độ đa dạng của sản phẩm tín dụng, điều kiện vay và khả năng đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp.

Về dài hạn, hiệu quả của chương trình không chỉ được đo bằng số lượng khoản vay hay tốc độ tăng trưởng tín dụng. Quan trọng hơn là nguồn vốn có thực sự đi vào sản xuất, đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo thêm giá trị cho nền kinh tế hay không.

Việc yêu cầu công khai lãi suất, khuyến khích nhiều ngân hàng tham gia và duy trì nguyên tắc kiểm soát rủi ro là những yếu tố có thể giúp chính sách đạt được mục tiêu cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng, giảm chi phí vốn và bảo đảm an toàn hệ thống.