Xóa bỏ quan điểm về vùng tối không luật lệ trên không gian mạng

Ranh giới pháp lý và sự trỗi dậy của hệ giá trị ảo trên môi trường số

1. Tự do ngôn luận trong khuôn khổ pháp lý: Loại bỏ tâm lý lộng ngôn

Nhiều cá nhân sáng tạo nội dung hiện nay đang nhầm lẫn nghiêm trọng giữa quyền tự do thể hiện quan điểm cá nhân và hành vi lộng ngôn, vi phạm quy định pháp luật. Việc hàng loạt nhân vật truyền thông số có hành vi lệch chuẩn bị khởi tố về các tội danh gây rối trật tự hay xâm phạm lợi ích của Nhà nước, tổ chức và cá nhân là lời cảnh báo đanh thép.

Pháp luật hình sự Việt Nam đã quy định rõ các chế tài đối với hành vi làm nhục, vu khống hoặc phát tán thông tin độc hại. Đặc biệt, việc lợi dụng mạng máy tính và phương tiện điện tử để phạm tội được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Sự ra đời của các văn bản pháp lý mới như Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 hay Nghị định 147/2024/NĐ-CP tiếp tục thắt chặt hành lang pháp lý, khẳng định mọi hành vi trên không gian ảo đều chịu sự điều chỉnh của pháp luật hiện hành.

2. Cạm bẫy từ "hệ giá trị giả" và nguy cơ lệch chuẩn nhận thức

Sự nguy hại lớn nhất từ các nội dung lệch chuẩn không chỉ dừng lại ở những phát ngôn tục tĩu hay hành vi khoe khoang tài sản đơn lẻ. Khi những hình ảnh bất cần, đề cao vật chất và sự nổi tiếng bằng mọi giá được lặp đi lặp lại, chúng dần tạo ra một "hệ giá trị giả", đẩy người trẻ vào nhận thức sai lệch rằng lao động chân chính là thất thế và nổi tiếng bất chấp mới là con đường tắt dẫn đến thành công.

Nguy hiểm hơn, sự lệch chuẩn nhận thức này dễ biến thành hành động thực tế. Từ việc xem và tương tác thụ động, nhiều thanh thiếu niên có nguy cơ bị cuốn vào các hội nhóm kín, tham gia các hoạt động môi giới cờ bạc, lừa đảo trực tuyến hay các hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng khác.

3. Xây dựng "bộ lọc" văn hóa song hành cùng trách nhiệm cộng đồng

Chế tài pháp luật là công cụ cần thiết để xử lý các vi phạm cụ thể, nhưng không thể giải quyết triệt để phần gốc của vấn đề nhận thức. Môi trường số đòi hỏi trách nhiệm kép: người tạo nội dung phải chịu trách nhiệm về sản phẩm mình phát tán, trong khi người tiêu dùng thông tin phải tự chịu trách nhiệm về lựa chọn và góc nhìn của bản thân.

Thay vì chỉ áp dụng biện pháp cấm đoán đơn thuần, giải pháp căn cơ là xây dựng một "bộ lọc" văn hóa và pháp lý vững chắc thông sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Cần trang bị cho thế hệ trẻ năng lực tư duy phản biện để phân biệt rõ ràng giữa nổi tiếng và thành công thực chất, giữa lượt tương tác ảo và giá trị sống đích thực.