Sập bẫy lừa vay hộ qua ví điện tử: Nạn nhân phải làm gì

Nhận diện bản chất tội phạm và hệ lụy pháp lý của khoản vay

Khi sập bẫy các chiêu trò tinh vi trên không gian mạng, nạn nhân thường rơi vào trạng thái hoảng loạn vì bỗng dưng gánh trên vai những khoản nợ lớn mà không hề nhận được một đồng tiền mặt nào vào tay.

Về mặt hình sự, hành vi của kẻ gian không đơn thuần là tranh chấp dân sự mà mang cấu thành tội phạm rõ rệt. Bằng thủ đoạn gian dối (chiếm đoạt tài khoản của người quen, bịa đặt lý do "tăng điểm tín dụng CIC" hoặc "kiểm tra hạn mức"), đối tượng đã tác động trực tiếp vào tâm lý tin tưởng của nạn nhân, khiến họ tự nguyện thao tác các bước định danh, xác thực sinh trắc học và nhập mã OTP để giải ngân khoản vay. Hành vi này có thể bị khép vào tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (theo Điều 174 Bộ luật Hình sự) và tội Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản (theo Điều 290 Bộ luật Hình sự). Với tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt từ nhiều nền tảng khác nhau (như MoMo, Viettel Money, Cake), mức hình phạt đối với tội phạm này có thể lên tới nhiều năm tù giam.

Tuy nhiên, đối với các tổ chức tín dụng hoặc công ty tài chính phát hành khoản vay, hợp đồng vay tiêu dùng điện tử được xác lập bằng chính thông tin và thao tác hợp lệ của chủ tài khoản. Do đó, về phương diện giao dịch dân sự ban đầu, nạn nhân vẫn đang là người đứng tên chịu trách nhiệm pháp lý trước bên cho vay, đặt ra bài toán vô cùng nan giải về việc xử lý dòng tiền và nghĩa vụ trả nợ.

Giải pháp pháp lý tháo gỡ hiệu lực hợp đồng và yêu cầu bồi thường

Mặc dù các hợp đồng vay trực tuyến được kích hoạt thông qua thiết bị và mã xác thực của nạn nhân, pháp luật dân sự vẫn dự liệu các ngoại lệ nhằm bảo vệ người yếu thế sập bẫy gian dối.

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015, khi một bên tham gia giao dịch dân sự do bị lừa dối (bao gồm cả trường hợp bị bên thứ ba tác động làm hiểu sai lệch về chủ thể hoặc bản chất giao dịch mà bên cho vay biết hoặc phải biết), giao dịch đó có thể bị xem xét tuyên bố vô hiệu. Khi cơ quan điều tra vào cuộc, xác định rõ dòng tiền được chuyển thẳng từ tài khoản giải ngân sang các tài khoản trung gian của kẻ lừa đảo thông qua quét mã QR hoặc nạp vào các ứng dụng trung gian, đây sẽ là chứng cứ then chốt để yêu cầu các tổ chức tín dụng phong tỏa, xử lý lại hiệu lực hợp đồng.

Bên cạnh đó, theo nguyên tắc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015), kẻ thực hiện hành vi gian dối chiếm đoạt tài sản có nghĩa vụ hoàn trả toàn bộ số tiền gốc lẫn các khoản lãi phát sinh do hành vi phạm tội gây ra. Nạn nhân có quyền yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng buộc đối tượng phạm tội phải bồi thường toàn bộ thiệt hại kinh tế thực tế sau khi bắt giữ được thủ phạm.

Các bước xử lý khẩn cấp và tự cứu mình khi rơi vào bẫy nợ

Ngay sau khi nhận ra bản thân đã trở thành nạn nhân của chiêu trò lừa đảo trực tuyến, người bị hại cần nhanh chóng triển khai đồng bộ các hành động thực tế sau đây để ngăn chặn thiệt hại lan rộng:

1. Trình báo ngay lập tức với cơ quan công an: Nhanh chóng đến cơ quan công an nơi cư trú (Công an phường/xã, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao) để nộp đơn tố giác tội phạm, cung cấp toàn bộ tài liệu chứng minh quá trình bị lừa đảo nhằm kích hoạt quy trình truy vết dòng tiền.

2. Sao lưu toàn bộ chứng cứ kỹ thuật số: Lưu giữ lại toàn bộ lịch sử nhắn tin trên mạng xã hội, lịch sử giao dịch trên các ứng dụng ví điện tử, mã giao dịch, biên lai chuyển tiền vào Túi Thần Tài hoặc mã QR, số điện thoại và thông tin tài khoản ngân hàng của kẻ lừa đảo.

3. Làm việc trực tiếp với các đơn vị cung cấp dịch vụ: Liên hệ ngay với tổng đài chăm sóc khách hàng của MoMo, Viettel Money, Cake và các công ty tài chính liên quan để thông báo tình trạng bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Yêu cầu phía ngân hàng/ví điện tử hỗ trợ tạm khóa tài khoản, khoanh khoản vay và ghi nhận sự việc để phối hợp với cơ quan điều tra.

4. Gửi văn bản thông báo tạm hoãn nghĩa vụ trả nợ: Chủ động gửi thông báo bằng văn bản đến các tổ chức tín dụng cho vay, trình bày rõ hoàn cảnh là nạn nhân của tội phạm công nghệ cao đang trong quá trình điều tra để xin tạm hoãn thời hạn trả nợ, tránh việc khoản vay bị đẩy sang nhóm nợ xấu trên hệ thống CIC làm ảnh hưởng đến lịch sử tín dụng tương lai.

5. Tuyệt đối ngắt kết nối với đối tượng lừa đảo: Dừng ngay mọi thao tác chuyển tiền, không cung cấp thêm bất kỳ mã OTP, mật khẩu sinh trắc học nào, đồng thời cảnh giác cao độ với những cuộc gọi mạo danh cơ quan công an hứa hẹn "thu hồi lại tiền" bằng cách yêu cầu nộp thêm phí.