Đề xuất hoàn thiện cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước

Việc sửa đổi đồng thời Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng đang nhận được nhiều sự quan tâm bởi đây là nhóm chính sách có tác động trực tiếp đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn hệ thống tài chính và khả năng huy động nguồn lực cho tăng trưởng.

Đóng góp ý kiến tại phiên thảo luận tổ, đại biểu Quốc hội Lê Thị Thúy Sen (Đoàn Hưng Yên) đánh giá việc trình Quốc hội xem xét dự án luật ngay tại kỳ họp này thể hiện sự chủ động trong hoàn thiện thể chế, đáp ứng yêu cầu điều hành nền kinh tế trước những biến động của thị trường trong và ngoài nước.

Theo đại biểu, nhiều nội dung sửa đổi lần này không chỉ giải quyết những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn mà còn tạo nền tảng pháp lý để nâng cao hiệu quả quản lý tiền tệ, ngoại hối và phòng, chống rửa tiền trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Hoàn thiện cơ chế tài chính phù hợp với vai trò của Ngân hàng Trung ương

Một trong những nội dung được đại biểu đặc biệt quan tâm là cơ chế tài chính dành cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Theo phân tích, Ngân hàng Nhà nước vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước, vừa đảm nhận vai trò của ngân hàng trung ương với nhiều nghiệp vụ đặc thù như điều hành chính sách tiền tệ, quản lý dự trữ ngoại hối, can thiệp thị trường ngoại tệ, điều tiết thanh khoản thông qua thị trường mở, phát hành tiền và các công cụ điều hành khác.

Chính vì đặc thù này, hoạt động của Ngân hàng Nhà nước phát sinh đồng thời doanh thu và chi phí nghiệp vụ, khác với mô hình hoạt động của nhiều cơ quan hành chính thông thường. Do đó, việc xây dựng cơ chế tài chính riêng được xem là phù hợp với bản chất hoạt động của cơ quan điều hành chính sách tiền tệ quốc gia.

Đại biểu cho rằng phương án quy định phần chênh lệch thu - chi sau khi trích lập đầy đủ các quỹ theo quy định sẽ được nộp vào ngân sách nhà nước nếu còn thặng dư là hợp lý. Ngược lại, trong trường hợp phát sinh kết quả tài chính âm, Ngân hàng Nhà nước sẽ tự cân đối bằng nguồn kết quả tích cực của các năm tiếp theo mà không sử dụng ngân sách để bù đắp.

Theo đánh giá, cách thức này vừa bảo đảm tính tự chủ trong hoạt động của ngân hàng trung ương, vừa góp phần hạn chế áp lực đối với ngân sách nhà nước.

Quản lý ngoại hối cần linh hoạt nhưng vẫn giữ vững chủ quyền tiền tệ

Một nội dung khác được nhấn mạnh là quy định về việc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam.

Đại biểu nhận định chính sách quản lý ngoại hối luôn gắn chặt với việc bảo vệ chủ quyền tiền tệ quốc gia cũng như hạn chế tình trạng ngoại tệ hóa nền kinh tế. Vì vậy, nguyên tắc chung vẫn cần được duy trì là đồng Việt Nam là phương tiện thanh toán chủ yếu trong các giao dịch diễn ra trong nước.

Tuy nhiên, thực tiễn phát triển kinh tế, thương mại quốc tế và quá trình hội nhập đòi hỏi phải có cơ chế đủ linh hoạt để xử lý những trường hợp đặc biệt.

Theo đó, đại biểu đề xuất luật chỉ quy định nguyên tắc chung về việc hạn chế sử dụng ngoại tệ, còn các trường hợp ngoại lệ nên giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định trên cơ sở yêu cầu điều hành thực tế.

Cách tiếp cận này được cho là sẽ giúp cơ quan quản lý có thể phản ứng nhanh trước những biến động của thị trường, các cam kết quốc tế hoặc yêu cầu phát triển kinh tế trong từng giai đoạn mà vẫn bảo đảm khuôn khổ pháp lý ổn định.

Đồng thời, việc ban hành các quy định cụ thể vẫn chịu sự giám sát của các cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm minh bạch và đúng mục tiêu quản lý nhà nước.

Điều chỉnh tỷ lệ an toàn để tăng khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế

Đối với quy định cho phép áp dụng một số tỷ lệ an toàn khác với mức thông thường trong những trường hợp phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đại biểu cho rằng đây là giải pháp cần thiết trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế đang ở mức rất lớn.

Theo phân tích, hệ thống tài chính Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào tín dụng ngân hàng, trong khi thị trường vốn chưa phát triển tương xứng. Vì vậy, nếu có cơ chế điều hành phù hợp, các tổ chức tín dụng sẽ có thêm điều kiện mở rộng khả năng cung ứng vốn cho doanh nghiệp và các dự án trọng điểm.

Đại biểu cũng dẫn thực tế thời gian qua cơ quan quản lý đã có những điều chỉnh liên quan đến tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn nhằm giảm áp lực thanh khoản và tạo thêm dư địa cho hoạt động tín dụng.

Theo quan điểm của đại biểu, việc luật hóa cơ chế này sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để cơ quan quản lý có thể áp dụng linh hoạt đối với từng tổ chức tín dụng tùy theo năng lực tài chính, mức độ rủi ro và yêu cầu điều hành trong từng thời kỳ.

Cần tăng cường giám sát để bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng

Bên cạnh việc mở rộng dư địa điều hành, đại biểu cũng lưu ý cần xây dựng các cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế nguy cơ lạm dụng chính sách.

Theo đó, hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng, kiểm toán và các biện pháp quản lý rủi ro cần được thực hiện đồng bộ nhằm bảo đảm mọi điều chỉnh về tỷ lệ an toàn đều được áp dụng đúng đối tượng, đúng mục tiêu và không ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống tài chính.

Ngoài ra, các tổ chức tín dụng khi được áp dụng cơ chế đặc thù cũng cần xây dựng lộ trình cụ thể để từng bước quay trở lại các ngưỡng an toàn theo quy định, qua đó cân bằng giữa yêu cầu hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng trong dài hạn.

Hoàn thiện hành lang pháp lý để nâng cao hiệu quả điều hành

Nhìn tổng thể, các ý kiến đóng góp tập trung vào việc xây dựng khuôn khổ pháp lý vừa bảo đảm tính ổn định của hệ thống tài chính, vừa tạo đủ dư địa cho cơ quan quản lý điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt trước những biến động của nền kinh tế.

Việc hoàn thiện cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước, tăng cường hiệu quả quản lý ngoại hối và bổ sung cơ sở pháp lý để điều chỉnh linh hoạt các tỷ lệ an toàn được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực điều hành, củng cố niềm tin thị trường và hỗ trợ mục tiêu phát triển kinh tế bền vững trong giai đoạn tới.