Giảm 30% thuế TNCN và TNDN: Phép thử tài khóa mới cho DN dưới 10 tỷ

Ngày 20/8/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội xem xét dự án Nghị quyết về giảm thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Đề xuất này tập trung giảm 30% số thuế phải nộp cho các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu không quá 10 tỷ đồng/năm trong hai năm 2026–2027.

Dự kiến, chính sách sẽ làm giảm thu ngân sách khoảng 3.191 tỷ đồng vào năm 2026 và 3.510 tỷ đồng vào năm 2027 (tổng cộng khoảng 6.701 tỷ đồng). Tuy nhiên, đây không đơn thuần là một gói hỗ trợ tài chính ngắn hạn, mà đại diện cho bước chuyển tư duy điều hành: Dùng dư địa tài khóa để gia tăng sức chống chịu cho khu vực kinh tế thực và biến khoản "giảm thu hôm nay" thành "nguồn thu bền vững ngày mai".

Chuyển từ tư duy "thu bao nhiêu" sang "tạo nguồn thu như thế nào"

Thay vì áp dụng giảm thuế đại trà, chính sách lần này thiết kế lớp hỗ trợ có thời hạn và nhắm trúng nhóm chủ thể mỏng "tấm đệm" tài chính nhưng có khả năng thẩm thấu vốn nhanh nhất:

• Không làm đảo lộn cấu trúc thuế hiện hành: Quy định ghi rõ là giảm 30% số thuế phải nộp, chứ không phải giảm thuế suất 30 điểm phần trăm. Cấu trúc hệ thống thuế gốc vẫn giữ nguyên.
• Tối ưu hóa khả năng quay vòng vốn: Đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh, đồng vốn giữ lại từ thuế sẽ lập tức chuyển thành nguyên liệu, tiền lương, tiền thuê mặt bằng hoặc mua sắm thiết bị. Dòng tiền này tiếp tục vận động, tạo ra doanh thu cho các bên liên quan và gián tiếp nộp lại ngân sách qua thuế GTGT và tiêu dùng.
• Dư địa ngân sách đảm bảo: 7 tháng đầu năm 2026, tổng thu ngân sách nhà nước ước đạt 1.834,6 nghìn tỷ đồng (đạt 72,5% dự toán năm, tăng 16% so với cùng kỳ). Quy định giảm thu 6.701 tỷ đồng hoàn toàn nằm trong khả năng kiểm soát tài khóa quốc gia.

Hỗ trợ có mục tiêu và bài toán "chính thức hóa" nền kinh tế

Thực tế 7 tháng đầu năm 2026 cho thấy, dù nền kinh tế có nhiều điểm sáng nhưng đã có khoảng 155,3 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Do đó, bài toán đặt ra là nâng cao sức sống cho các cơ sở đang hoạt động thay vì chỉ khuyến khích mở mới:

• Tạo động lực để hộ kinh doanh bước ra ánh sáng: Khi nền kinh tế đẩy mạnh hóa đơn điện tử và thanh toán số, việc giảm thuế giúp chi phí tuân thủ minh bạch trở nên "rẻ" hơn lợi ích nhận được. Người dân và hộ kinh doanh sẽ tự tin chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp chính thức.
• Cần cơ chế chuyển tiếp tại ngưỡng 10 tỷ đồng: Nếu quy định cứng "vượt 10 tỷ là mất sạch ưu đãi", doanh nghiệp đứng sát ngưỡng sẽ có tâm lý chia nhỏ đơn hàng, trì hoãn ghi nhận doanh thu hoặc không muốn lớn lên. Cần áp dụng nguyên tắc giảm dần mức ưu đãi khi vượt ngưỡng để đảm bảo 1 đồng doanh thu tăng thêm không làm giảm lợi ích sau thuế.
• Siết chặt quản lý dữ liệu liên kết: Khai thác dữ liệu hóa đơn điện tử, tài khoản ngân hàng và mã số thuế để ngăn chặn hành vi cố tình chia nhỏ doanh thu nhằm trục lợi chính sách.

Đo lường hiệu quả bằng "đầu ra" kinh tế thực chất

Chính sách giảm thuế 6.701 tỷ đồng cần được xem xét như một khoản "chi tiêu thuế" (tax expenditure) và phải được kiểm toán hiệu quả sau năm 2027 dựa trên các chỉ số đầu ra cụ thể:

1. Tỷ lệ sống sót và phát triển: Số lượng doanh nghiệp được thụ hưởng còn duy trì hoạt động sau 2–3 năm.
2. Quy mô lao động: Số lượng việc làm được giữ vững hoặc tạo mới trong khu vực kinh doanh nhỏ.
3. Mức độ tăng trưởng: Tỷ lệ gia tăng doanh thu, vốn đầu tư tái sản xuất của các đơn vị nhận ưu đãi.
4. Mở rộng cơ sở nộp thuế: Số lượng hộ kinh doanh thực sự chuyển đổi thành doanh nghiệp và mức độ tự giác sử dụng hóa đơn điện tử.

Sự thay đổi trong tư duy điều hành tài khóa năm 2026–2027 cho thấy một góc nhìn thực tế và hiện đại: Nền tài chính quốc gia chỉ mạnh khi sức khỏe của cộng đồng doanh nghiệp – đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh – được đảm bảo. Khoản giảm thu 6.701 tỷ đồng không phải là sự "mất đi" của ngân sách, mà là khoản đầu tư chiến lược để nuôi dưỡng nguồn thu trong tương lai. Khi hành lang pháp lý tạo đủ niềm tin, minh bạch đi kèm với quyền lợi thực chất, khu vực kinh doanh nhỏ sẽ có đủ bệ phóng để vươn mình, trở thành những người nộp thuế lớn mạnh, bền vững, đóng góp vào sự thịnh vượng lâu dài của nền kinh tế Việt Nam.