Siết chặt chế tài xử phạt hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội

Sự cần thiết phải nâng cao mức răn đe pháp lý trong lĩnh vực an sinh xã hội

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng phát triển, công tác bảo đảm an sinh xã hội cho người lao động luôn là trụ cột quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, tình trạng người sử dụng lao động tìm cách lách luật, trốn tránh hoặc chây ì nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc vẫn diễn biến phức tạp. Hành vi này không chỉ xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp, lâu dài của người lao động khi về già hoặc gặp rủi ro, mà còn gây bất bình đẳng trong môi trường cạnh tranh giữa các doanh nghiệp.

Nhằm bịt kín những khoảng trống pháp lý và tăng cường kỷ luật tài chính, Chính phủ đã ban hành Nghị định 283/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 10/9/2026). Văn bản này thiết lập khung chế tài mạnh mẽ hơn, đánh dấu bước chuyển biến quyết liệt trong việc bảo vệ kỷ cương phép nước và quyền lợi của người lao động.

Phân tích chi tiết các khung hình phạt theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP

1. Nguyên tắc phân định mức phạt giữa cá nhân và tổ chức

Khung xử phạt hành chính mới áp dụng sự phân hóa rõ ràng giữa chủ thể là cá nhân và tổ chức sử dụng lao động. Cụ thể, mức phạt tối đa áp dụng cho cá nhân vi phạm là 75 triệu đồng. Trong khi đó, đối với tổ chức, mức phạt được nhân đôi, vươn lên mốc 150 triệu đồng. Việc áp dụng mức phạt cao đối với pháp nhân thể hiện rõ tính nghiêm khắc của Nhà nước đối với các doanh nghiệp quy mô lớn có hành vi vi phạm có hệ thống.

2. Xử phạt tương ứng theo quy mô số lượng lao động bị bỏ sót

Đối với hành vi không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số lượng người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc quá thời hạn 60 ngày kể từ mốc quy định tại khoản 1 Điều 28 Luật BHXH, mức phạt được tính toán dựa trên số lượng nhân sự bị ảnh hưởng:

• Đối với cá nhân: Khởi điểm từ 6 đến 12 triệu đồng khi vi phạm dưới 10 lao động, và lũy tiến theo quy mô đến mức tối đa từ 70 đến 75 triệu đồng nếu số lượng lao động bị bỏ quên từ 1.000 người trở lên.

• Đối với tổ chức: Mức phạt tương ứng gấp đôi, dao động từ 12 đến 24 triệu đồng và vươn tới trần cao nhất từ 140 đến 150 triệu đồng.

3. Chế tài xử lý dựa trên giá trị tiền trốn đóng và căn cứ lương sai lệch

Bên cạnh quy mô lao động, hành vi khai báo mức tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn thực tế, hoặc chây ì không đóng/đóng thiếu sau 60 ngày kể từ hạn chót (dù đã nhận được đôn đốc từ cơ quan chức năng nhưng chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự) sẽ bị phạt tiền từ 18% đến 20% tổng số tiền trốn đóng. Trấn áp giới hạn của mức phạt này là 75 triệu đồng đối với cá nhân và 150 triệu đồng đối với tổ chức.

Nghĩa vụ khắc phục hậu quả: Phạt tiền không thay thế nghĩa vụ đóng

Một trong những điểm mấu chốt được cơ quan quản lý (BHXH Việt Nam) nhấn mạnh là: việc nộp phạt vi phạm hành chính không đồng nghĩa với việc được miễn trừ nghĩa vụ đóng BHXH.

• Truy thu triệt để: Người sử dụng lao động buộc phải lập hồ sơ bổ sung đầy đủ số lao động, đồng thời nộp đủ toàn bộ số tiền gốc còn thiếu vào Quỹ BHXH.

• Lãi chậm đóng/trốn đóng phát sinh: Đi kèm với tiền phạt và tiền truy thu, doanh nghiệp còn phải gánh chịu khoản tiền phạt bổ sung tính theo mức 0,03%/ngày trên tổng số tiền và số ngày trốn đóng thực tế. Cơ chế này triệt tiêu hoàn toàn động cơ trục lợi từ việc chiếm dụng tiền đóng bảo hiểm của người lao động để quay vòng vốn.

Lời khuyên tuân thủ pháp luật cho cộng đồng doanh nghiệp

Sự ra đời của Nghị định 283/2026/NĐ-CP đặt ra yêu cầu cấp bách đối với ban lãnh đạo và bộ phận nhân sự của các doanh nghiệp. Từ nay đến thời điểm áp dụng và sau đó, các đơn vị sử dụng lao động cần chủ động thực hiện những việc làm sau:

1. Rà soát toàn diện nhân sự: Kiểm tra kỹ lưỡng danh sách lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc để tránh tình trạng bỏ sót hoặc chậm trễ đăng ký quá mốc 60 ngày.

2. Minh bạch hóa bảng lương: Đảm bảo mức tiền lương kê khai làm căn cứ đóng bảo hiểm khớp đúng với thu nhập thực tế của người lao động.

3. Quản trị dòng tiền đóng nộp: Duy trì kỷ luật tài chính, thực hiện trích nộp đúng, đủ và kịp thời hàng tháng nhằm loại bỏ hoàn toàn rủi ro bị xử phạt tài chính nặng nề cũng như các chế tài pháp lý liên quan.