Quốc hội thông qua Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Luật mới được Quốc hội thông qua với tỷ lệ tán thành cao

Chiều 23/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Kết quả biểu quyết cho thấy 470/471 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, tương đương 94%.

Việc sửa đổi Luật được đặt trong bối cảnh yêu cầu bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân và nâng cao trách nhiệm của Nhà nước khi hoạt động công vụ gây thiệt hại cho cá nhân, tổ chức.

So với cách tiếp cận trước đây, các quy định mới không chỉ tập trung vào việc xác định Nhà nước có trách nhiệm bồi thường hay không mà còn hướng đến việc đơn giản hóa con đường yêu cầu bồi thường, giảm gánh nặng thủ tục cho người bị thiệt hại và nâng cao trách nhiệm của cơ quan giải quyết.

Luật đồng thời được thiết kế để phù hợp hơn với quá trình tổ chức lại bộ máy nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số trong hoạt động quản lý.

Mở rộng khả năng lựa chọn phương thức yêu cầu bồi thường

Một trong những thay đổi đáng chú ý là cơ chế bảo đảm quyền lựa chọn của người bị thiệt hại trong lĩnh vực tố tụng hình sự.

Theo quy định mới, người bị thiệt hại có thể lựa chọn yêu cầu cơ quan quản lý người thi hành công vụ giải quyết bồi thường hoặc khởi kiện tại Tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự.

Trong những trường hợp phù hợp, yêu cầu bồi thường cũng có thể được giải quyết đồng thời trong quá trình tố tụng hình sự hoặc tố tụng hành chính tại Tòa án.

Cách quy định này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng bởi người bị thiệt hại có thêm phương án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, thay vì bị giới hạn trong một phương thức giải quyết duy nhất.

Đồng thời, việc đa dạng hóa cơ chế yêu cầu bồi thường cũng góp phần nâng cao trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc tiếp nhận và xử lý yêu cầu của người dân.

Bổ sung cơ chế bồi thường khi không bảo vệ đúng đối tượng

Một điểm mới đáng chú ý khác là Luật bổ sung trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng, áp dụng không kịp thời hoặc áp dụng không đúng biện pháp bảo vệ đối với người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ.

Quy định này được xây dựng nhằm cụ thể hóa chủ trương tăng cường bảo vệ những người tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Theo đó, trách nhiệm của cơ quan nhà nước không chỉ được xem xét ở những hoạt động công vụ trực tiếp gây thiệt hại mà còn có thể phát sinh khi cơ quan có thẩm quyền không thực hiện đúng nghĩa vụ bảo vệ theo quy định.

Việc bổ sung căn cứ này tạo thêm cơ sở pháp lý để người bị thiệt hại yêu cầu Nhà nước bồi thường trong những tình huống đặc thù, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cơ quan có trách nhiệm bảo vệ.

Thủ tục yêu cầu bồi thường được định hướng đơn giản hơn

Luật mới tiếp tục đặt trọng tâm vào cải cách thủ tục hành chính trong quá trình giải quyết bồi thường.

Một thay đổi đáng chú ý là trách nhiệm cung cấp văn bản làm căn cứ cho yêu cầu bồi thường được chuyển từ người yêu cầu sang cơ quan nhà nước trong những trường hợp luật quy định.

Điều này có thể giúp giảm đáng kể gánh nặng chứng minh đối với người bị thiệt hại, đặc biệt trong những trường hợp các tài liệu liên quan đang được cơ quan nhà nước quản lý.

Bên cạnh đó, trình tự giải quyết tại cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ được điều chỉnh theo hướng:

• Đơn giản hóa thành phần hồ sơ;
• Rút ngắn thời gian thực hiện một số thủ tục;
• Quy định việc ban hành quyết định giải quyết bồi thường;
• Bổ sung trường hợp có thể ra quyết định giải quyết mà không tiến hành thương lượng;
• Kéo dài thời hiệu khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường.

Những thay đổi này cho thấy định hướng chuyển từ cơ chế đặt nặng thủ tục sang bảo đảm khả năng tiếp cận quyền yêu cầu bồi thường trên thực tế.

Trách nhiệm của người thi hành công vụ được điều chỉnh linh hoạt hơn

Không chỉ bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại, Luật sửa đổi cũng điều chỉnh cơ chế hoàn trả của người thi hành công vụ.

Theo đó, Luật bổ sung các trường hợp có thể được giảm mức hoàn trả hoặc được miễn hoàn trả.

Đáng chú ý là trường hợp người thi hành công vụ thực hiện hoạt động đổi mới, sáng tạo theo đúng chủ trương, phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và không nhằm mục đích vụ lợi.

Quy định này tạo sự cân bằng giữa hai yêu cầu: một mặt phải bảo đảm trách nhiệm của người thực thi công vụ khi gây ra thiệt hại; mặt khác cần tránh tâm lý quá thận trọng hoặc không dám hành động trong quá trình thực hiện những chủ trương đổi mới, sáng tạo đã được phê duyệt.

Có thể thấy, chính sách mới hướng đến việc phân biệt giữa hành vi vi phạm, thiếu trách nhiệm với những quyết định đổi mới được thực hiện đúng quy trình nhưng vẫn phát sinh rủi ro.

Tăng trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong hoạt động công vụ

Việc sửa đổi Luật cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cơ quan nhà nước và người thi hành công vụ.

Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước về bản chất không chỉ nhằm khắc phục hậu quả vật chất cho người bị thiệt hại. Đây còn là cơ chế để kiểm soát quyền lực công, nâng cao kỷ luật hành chính và thúc đẩy cơ quan nhà nước hoạt động đúng pháp luật.

Khi thủ tục yêu cầu bồi thường được đơn giản hóa, trách nhiệm cung cấp tài liệu được phân bổ hợp lý hơn và quyền lựa chọn phương thức giải quyết được mở rộng, cơ quan nhà nước sẽ phải chủ động hơn trong quá trình xử lý vụ việc.

Qua đó, cơ chế bồi thường nhà nước có thể trở thành một công cụ góp phần phòng ngừa sai phạm trong hoạt động công vụ, thay vì chỉ được sử dụng sau khi thiệt hại đã xảy ra.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong giải quyết bồi thường

Một định hướng xuyên suốt của Luật sửa đổi là đưa hoạt động giải quyết bồi thường phù hợp hơn với quá trình chuyển đổi số và cải cách hành chính.

Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý, tiếp nhận và giải quyết yêu cầu bồi thường có thể góp phần giảm thời gian xử lý hồ sơ, hạn chế việc người dân phải trực tiếp thực hiện nhiều thủ tục và nâng cao khả năng theo dõi quá trình giải quyết.

Đây cũng là yêu cầu phù hợp với xu hướng xây dựng nền hành chính phục vụ, trong đó dữ liệu và quy trình điện tử được khai thác để giảm những thủ tục không cần thiết.

Bên cạnh đó, các quy định mới về tổ chức cơ quan giải quyết bồi thường được điều chỉnh để thích ứng với mô hình tổ chức bộ máy sau quá trình sắp xếp và yêu cầu tăng cường phân cấp, phân quyền.