Lao động chưa thành niên: Mức phạt mới từ 10/9/2026

Siết chặt trách nhiệm khi sử dụng lao động chưa thành niên

Việc tuyển dụng người chưa thành niên không chỉ đơn thuần là thỏa thuận giữa người lao động và doanh nghiệp. Do đặc điểm về độ tuổi, thể chất, nhận thức và nhu cầu học tập, pháp luật đặt ra nhiều điều kiện riêng nhằm hạn chế nguy cơ người trẻ bị khai thác sức lao động hoặc phải làm việc trong môi trường không phù hợp.

Từ ngày 10/9/2026, các quy định xử phạt tại Điều 27 Nghị định 283/2026/NĐ-CP sẽ trở thành căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xử lý những trường hợp sử dụng lao động chưa thành niên không đúng quy định. Nghị định này được Chính phủ ban hành ngày 15/7/2026 và có hiệu lực từ ngày 10/9/2026.

Điểm đáng chú ý là chế tài không chỉ tập trung vào những hành vi nghiêm trọng như bố trí công việc bị cấm, mà còn kiểm soát từ khâu hồ sơ, sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, thời giờ làm việc, việc học tập cho đến yêu cầu khám sức khỏe.

Không lập sổ theo dõi riêng cũng có thể bị xử phạt

Một trong những nghĩa vụ tưởng như mang tính thủ tục nhưng vẫn được quy định thành hành vi vi phạm là việc quản lý hồ sơ theo dõi lao động chưa thành niên.

Người sử dụng lao động phải lập sổ theo dõi riêng và bảo đảm các thông tin cần thiết được ghi nhận đầy đủ theo quy định. Trường hợp có lập sổ nhưng nội dung không đầy đủ hoặc khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu mà không xuất trình được sổ, người sử dụng lao động có thể bị phạt từ 1 triệu đồng đến 2 triệu đồng.

Quy định này cho thấy trách nhiệm của doanh nghiệp không dừng ở việc tuyển dụng đúng đối tượng. Doanh nghiệp còn phải xây dựng cơ chế quản lý riêng để có thể chứng minh việc sử dụng lao động chưa thành niên đang tuân thủ pháp luật.

Nhóm vi phạm có thể bị phạt từ 20 đến 25 triệu đồng

Mức xử phạt tăng mạnh đối với các hành vi tác động trực tiếp đến quyền lợi, sức khỏe hoặc thời gian học tập của người chưa thành niên.

Theo Điều 27, người sử dụng lao động có thể bị phạt 20–25 triệu đồng nếu thực hiện một trong các hành vi thuộc nhóm được quy định.

• Tuyển dụng lao động chưa thành niên nhưng chưa có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
• Sử dụng người chưa đủ 15 tuổi nhưng không đáp ứng các yêu cầu về hợp đồng bằng văn bản, thời gian học tập, giấy khám sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ hoặc điều kiện an toàn, vệ sinh lao động.
• Bố trí người chưa thành niên làm việc vượt quá giới hạn thời giờ làm việc được pháp luật cho phép.
• Sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm thêm giờ hoặc làm việc ban đêm.
• Bố trí người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi làm thêm giờ hoặc làm ban đêm trong những nghề, công việc không thuộc trường hợp được phép.

Nhìn vào nhóm hành vi này có thể thấy pháp luật đang kiểm soát đồng thời ba yếu tố cốt lõi: độ tuổi, điều kiện làm việc và thời gian làm việc. Đây cũng là những nội dung doanh nghiệp dễ phát sinh sai sót nếu giao việc cho bộ phận nhân sự nhưng thiếu quy trình kiểm tra riêng đối với lao động chưa thành niên.

Người chưa đủ 15 tuổi được bảo vệ ở mức cao hơn

Đối với người chưa đủ 15 tuổi, yêu cầu pháp lý nghiêm ngặt hơn đáng kể.

Doanh nghiệp không thể chỉ căn cứ vào nhu cầu tuyển dụng và sự đồng thuận của người lao động. Khi sử dụng nhóm lao động này, người sử dụng lao động phải đặc biệt lưu ý đến hợp đồng, sự tham gia của người đại diện theo pháp luật, việc không làm ảnh hưởng đến học tập, hồ sơ sức khỏe và điều kiện lao động phù hợp với lứa tuổi.

Đáng chú ý, việc sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm thêm giờ hoặc làm việc ban đêm thuộc nhóm hành vi bị xử phạt từ 20 triệu đồng đến 25 triệu đồng đối với cá nhân.

Điều này phản ánh quan điểm bảo vệ của pháp luật: việc đi làm không được trở thành nguyên nhân khiến trẻ em phải hy sinh thời gian học tập, nghỉ ngơi hoặc chịu những điều kiện lao động vượt quá khả năng phát triển bình thường.

Vi phạm nghiêm trọng có thể bị phạt đến 75 triệu đồng

Không phải mọi hành vi vi phạm đều dừng ở mức phạt 20–25 triệu đồng. Điều 27 Nghị định 283/2026/NĐ-CP còn thiết lập mức phạt cao hơn, từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng đối với cá nhân, đối với một số hành vi nghiêm trọng.

Mức phạt này áp dụng khi người sử dụng lao động:

• Sử dụng người từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi làm công việc nằm ngoài danh mục được pháp luật cho phép;
• Sử dụng người chưa đủ 13 tuổi vào công việc không thuộc trường hợp được phép hoặc thuộc trường hợp được phép nhưng chưa có sự đồng ý của cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh;
• Sử dụng người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi làm công việc bị cấm hoặc làm việc tại địa điểm bị cấm theo quy định pháp luật, nếu hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đây là nhóm chế tài có tính răn đe cao bởi các hành vi bị xử lý liên quan trực tiếp đến việc đưa người chưa thành niên vào những môi trường lao động mà pháp luật xác định là không phù hợp hoặc tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển của họ.

Doanh nghiệp cần đặc biệt kiểm soát yếu tố tuổi và loại công việc

Một sai sót thường gặp trong thực tế là doanh nghiệp chỉ xác định người lao động có đủ tuổi làm việc hay không mà chưa kiểm tra sâu hơn về công việc cụ thể và môi trường làm việc.

Trong khi đó, pháp luật phân loại khá rõ theo độ tuổi. Người chưa đủ 13 tuổi chỉ được thực hiện một số công việc đặc thù theo điều kiện luật định; nhóm từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi cũng chỉ được làm những công việc thuộc danh mục cho phép. Với người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, mặc dù phạm vi công việc rộng hơn nhưng vẫn tồn tại danh sách công việc và nơi làm việc bị cấm.

Vì vậy, trước khi tiếp nhận lao động chưa thành niên, doanh nghiệp cần kiểm tra đồng thời độ tuổi, tính chất công việc, địa điểm làm việc, thời giờ làm việc và các điều kiện bảo đảm an toàn.

Khám sức khỏe định kỳ: không nên xem là thủ tục hình thức

Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu về sức khỏe đối với lao động chưa thành niên.

Theo quy định được dẫn chiếu, người lao động chưa thành niên thuộc nhóm phải được khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng một lần. Đây là yêu cầu cao hơn so với mức khám sức khỏe thông thường áp dụng hằng năm đối với nhiều nhóm người lao động.

Đặc biệt, khi sử dụng người chưa đủ 15 tuổi, doanh nghiệp còn phải có giấy khám sức khỏe của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền xác nhận sức khỏe phù hợp với công việc và phải bảo đảm điều kiện làm việc, an toàn, vệ sinh lao động tương ứng với độ tuổi.

Như vậy, khám sức khỏe không nên được doanh nghiệp thực hiện theo kiểu đối phó để hoàn thiện hồ sơ. Đây là một cơ chế nhằm xác định công việc có thực sự phù hợp với thể trạng của người lao động trẻ hay không.

Mức phạt đối với tổ chức có thể cao gấp đôi

Một vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là mức phạt được nêu tại Điều 27 là mức áp dụng đối với cá nhân. Theo quy định về mức phạt, đối với cùng một hành vi, mức phạt tiền áp dụng cho tổ chức bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân.

Do đó, nếu tổ chức vi phạm thuộc nhóm bị phạt từ 20–25 triệu đồng đối với cá nhân thì mức phạt tương ứng có thể lên tới 40–50 triệu đồng. Với nhóm hành vi bị phạt 50–75 triệu đồng đối với cá nhân, tổ chức có thể phải chịu mức phạt từ 100–150 triệu đồng.

Đây là điểm có ý nghĩa thực tế rất lớn đối với doanh nghiệp, bởi một sai phạm trong quy trình tuyển dụng hoặc bố trí công việc cho người chưa thành niên có thể dẫn đến chi phí xử lý rất đáng kể.

Doanh nghiệp nên rà soát gì trước ngày 10/9/2026?

Trước thời điểm Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực, doanh nghiệp đang sử dụng người chưa thành niên nên chủ động rà soát toàn bộ quy trình thay vì chỉ chờ đến khi phát sinh kiểm tra.

Các nội dung cần ưu tiên gồm: xác định chính xác độ tuổi từng người lao động; kiểm tra sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ; rà soát hợp đồng lao động; kiểm tra danh mục công việc và nơi làm việc; đối chiếu thời giờ làm việc; hoàn thiện sổ theo dõi riêng; kiểm tra hồ sơ sức khỏe và xây dựng lịch khám định kỳ.

Đặc biệt, với người dưới 15 tuổi, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt hơn vì nhóm này chịu nhiều điều kiện đặc thù liên quan đến học tập, sức khỏe và loại công việc được phép thực hiện.

Bảo vệ lao động chưa thành niên là yêu cầu tuân thủ bắt buộc

Các quy định mới không đơn thuần nhằm tăng mức xử phạt. Về bản chất, hệ thống chế tài tại Điều 27 Nghị định 283/2026/NĐ-CP tạo ra một hàng rào pháp lý nhằm bảo vệ người lao động chưa thành niên trước nguy cơ bị bố trí công việc quá sức, làm việc trong môi trường nguy hiểm hoặc phải đánh đổi việc học và sức khỏe để lao động.

Từ ngày 10/9/2026, doanh nghiệp sử dụng nhóm lao động này cần chuyển từ cách tiếp cận “đủ tuổi là có thể tuyển” sang quản trị theo từng nhóm tuổi và từng điều kiện công việc.

Việc chuẩn hóa hồ sơ, phân loại công việc, kiểm soát thời giờ làm việc và theo dõi sức khỏe ngay từ đầu không chỉ giúp hạn chế nguy cơ bị xử phạt mà còn góp phần xây dựng môi trường lao động an toàn, đúng pháp luật và phù hợp với sự phát triển của người chưa thành niên. Nghị định 283/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ 10/9/2026.