Đề xuất thu hẹp án tử hình: Chỉ giữ lại cho hai tội danh đặc biệt nghiêm trọng

Rà soát thực trạng áp dụng án tử hình tại Việt Nam

Theo dữ liệu tổng kết từ cơ quan chủ trì soạn thảo, trong cơ cấu các bản án hình sự thời gian qua, hình phạt tử hình được tuyên nhiều nhất đối với tội phạm về ma túy. Tiếp theo là nhóm tội phạm xâm phạm tính mạng, nhân phẩm như tội giết người (chiếm 14,6%), tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (chiếm 0,01%) và nhóm tội phạm tham nhũng (như tội tham ô tài sản chiếm 0,02%).

Báo cáo nhìn nhận công tác xét xử thời gian qua đảm bảo tính nghiêm minh, đúng quy định pháp luật và chưa phát hiện trường hợp kết án oan sai người vô tội. Đặc biệt, các đại án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi đều được xét xử quyết liệt, không có vùng cấm, áp dụng mức án tương xứng với mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

Đề xuất thu hẹp diện áp dụng từ 10 xuống còn 2 tội danh

Theo quy định hiện hành, hệ thống luật hình sự nước ta duy trì án tử hình đối với 10 tội danh. Tuy nhiên, định hướng sửa đổi sắp tới sẽ loại bỏ hình phạt này ở hàng loạt điều khoản, chỉ giữ lại đối với hai tội đặc biệt nghiêm trọng là:

• Tội giết người (Điều 123)

• Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142)

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này chỉ giữ án tử hình cho những hành vi "tội ác nghiêm trọng" trực tiếp tước đoạt hoặc xâm hại thô bạo đến tính mạng, nhân phẩm con người. Điều này cũng giúp pháp luật Việt Nam tương thích hơn với các công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị mà đất nước đã tham gia ký kết.

Nhiều cơ quan chuyên trách đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng

Mặc dù xu hướng giảm án tử hình nhận được sự đồng thuận về mặt nguyên tắc nhân đạo, nhiều bộ, ngành vẫn bày tỏ sự thận trọng cao độ trước thực tế diễn biến tội phạm còn phức tạp:

• Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao: Đề nghị nghiên cứu giữ lại hình phạt tử hình đối với nhóm tội phản bội tổ quốc (Điều 108) cùng các tội danh sản xuất, mua bán trái phép chất ma túy (Điều 248, Điều 251). Cơ quan này nhấn mạnh đây là các tội phạm đặc biệt nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia hoặc có tính chất xuyên quốc gia, gây hệ lụy lâu dài nên cần duy trì mức án cao nhất để răn đe các đối tượng cầm đầu.

• Văn phòng Chủ tịch nước: Lưu ý các nội dung sửa đổi lớn trước đó của Bộ luật Hình sự chưa có đủ thời gian dài để đánh giá toàn diện tác động thực tế. Do đó, việc thu hẹp hình phạt tử hình cần được xem xét dựa trên các cơ sở khoa học, lý luận và thực tiễn chặt chẽ, tránh việc cắt giảm mang tính cơ học.

• Bộ Quốc phòng: Đề xuất ban soạn thảo bổ sung các đánh giá chuyên sâu về tầm ảnh hưởng của chính sách này đối với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.

Tiếp thu các ý kiến đóng góp, Bộ Công an và cơ quan soạn thảo đang tiếp tục rà soát, cân đối giữa mục tiêu nhân đạo hóa với yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự xã hội. Dự kiến, dự án sửa đổi luật quan trọng này sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 và xem xét thông qua vào Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XVI.