Bộ KH&CN chuyển trọng tâm Nghị quyết 57: Từ hoàn thiện thể chế sang tạo sản phẩm công nghệ chiến lược đến cuối 2026

Hơn một năm tám tháng kể từ ngày Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW, bức tranh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam đã khác hẳn. Nhận thức thay đổi, thể chế được siết lại, tổ chức thực hiện bắt đầu có “xương sống”. Giờ đây, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định rõ: từ nay đến cuối năm 2026 phải chuyển mạnh từ giai đoạn “xây khung” sang giai đoạn “ra hàng”.

Nếu giai đoạn đầu chủ yếu tập trung hoàn thiện chủ trương, cơ chế, chính sách và chuẩn bị nền tảng, thì hiện tại công việc đã sang khâu tổ chức chương trình, nhiệm vụ và tạo sản phẩm cụ thể. Khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo ngày càng được nhìn nhận đúng vai trò động lực tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển bền vững.

Tập trung nguồn lực cho công nghệ chiến lược

Một kết quả nổi bật là hệ thống thể chế, cơ chế, chính sách tiếp tục được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho Nghị quyết. Đặc biệt, lần đầu tiên Việt Nam công bố Danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược. Cách làm cũng đổi mới: không còn phát triển công nghệ theo từng lĩnh vực rời rạc, mà tập trung nguồn lực giải quyết những bài toán lớn của quốc gia, ngành và địa phương.

Mỗi nhiệm vụ giờ đây phải rõ ngay từ đầu:

• Mục tiêu cụ thể
• Sản phẩm đầu ra
• Công nghệ lõi cần làm chủ
• Doanh nghiệp tham gia
• Địa chỉ ứng dụng
• Phương án thương mại hóa

Cách tiếp cận này kỳ vọng chuyển từ “đầu tư cho nghiên cứu” sang “đầu tư tạo ra sản phẩm công nghệ chiến lược”, từng bước làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Bộ KH&CN cũng đang tinh gọn, liên thông các chương trình khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo: từ nghiên cứu cơ bản đến thương mại hóa. Doanh nghiệp được đặt ở trung tâm, bài toán phát triển làm định hướng, sản phẩm và hiệu quả thực tiễn là thước đo. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tiếp tục mở rộng; thị trường khoa học và công nghệ từng bước hình thành. Doanh nghiệp khoa học công nghệ, startup sáng tạo và các tổ chức hỗ trợ được củng cố. Hạ tầng số, dữ liệu số và nền tảng số quốc gia được đầu tư, tạo nền cho Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn.

Điểm nghẽn nằm ở khâu tổ chức thực hiện

Bên cạnh những tiến bộ, vẫn còn khó khăn thực tế. Theo Văn phòng Bộ KH&CN, điểm nghẽn hiện nay không còn chủ yếu ở thiếu chủ trương hay cơ chế, mà nằm ở khâu tổ chức thực hiện và chuyển hóa chính sách thành sản phẩm, kết quả cụ thể.

Huy động nguồn lực xã hội, nhất là từ doanh nghiệp cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo còn hạn chế. Liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp chưa đủ chặt. Nhiều kết quả nghiên cứu vẫn nằm trên giấy, chưa được thương mại hóa. Với công nghệ chiến lược – một phương thức triển khai hoàn toàn mới – một số cơ chế tài chính, đặt hàng, tài trợ, ký hợp đồng và quản lý chương trình vẫn đang hoàn thiện. Một số bộ, ngành còn lúng túng trong việc xác định sản phẩm đầu ra, công nghệ lõi, hiệu quả đầu tư và phương án thương mại hóa. Năng lực thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận đối với một số công nghệ chiến lược cũng cần nâng cao hơn nữa.

Trọng tâm đến cuối 2026: Ra sản phẩm, làm chủ công nghệ lõi

Từ nay đến cuối năm 2026, Bộ KH&CN xác định trọng tâm là chuyển mạnh sang giai đoạn tạo ra các sản phẩm, công nghệ và kết quả cụ thể phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Cụ thể:

• Hoàn thiện Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, đặc biệt về công nghệ chiến lược.
• Hoàn thiện các cơ chế tài trợ, đặt hàng, ký hợp đồng và quản lý chương trình.
• Đẩy nhanh triển khai nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, hướng tới sớm có những sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên mang thương hiệu Việt Nam.
• Tái cấu trúc hệ thống chương trình theo hướng tinh gọn, liên thông, tập trung nguồn lực cho công nghệ chiến lược, sản phẩm trọng điểm quốc gia và các bài toán lớn của đất nước.
• Thúc đẩy cơ chế đồng đầu tư, đồng tài trợ; tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ nghiên cứu đến thương mại hóa.
• Ưu tiên phát triển hạ tầng nghiên cứu, hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, hạ tầng số, dữ liệu số và thị trường khoa học công nghệ.
• Hướng dẫn các địa phương xây dựng bài toán công nghệ chiến lược phù hợp nhu cầu thực tế.

Mục tiêu không dừng ở việc hoàn thiện thể chế. Quan trọng hơn là tạo ra những kết quả có thể đo lường được: từng bước làm chủ công nghệ lõi, hình thành sản phẩm công nghệ chiến lược mang thương hiệu Việt Nam, phát triển các doanh nghiệp công nghệ dẫn dắt.

Nghị quyết 57 đã mở đường. Giờ là lúc biến đường thành hành trình thực sự – nơi mỗi nhiệm vụ khoa học không chỉ là báo cáo, mà là sản phẩm, là công nghệ, là giá trị kinh tế – xã hội cụ thể. Nếu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp cùng vào cuộc quyết liệt, đến cuối 2026 chúng ta hoàn toàn có cơ sở tin rằng Việt Nam sẽ có những sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên “made in Vietnam” đủ sức cạnh tranh và tự chủ hơn trên bản đồ công nghệ khu vực. Đó chính là thước đo rõ ràng nhất của sự chuyển mình lần này.