Mức hưởng chế độ ốm đau năm 2026: Người lao động được bao nhiêu?

Chế độ ốm đau không chỉ nhằm bù đắp một phần thu nhập khi người lao động tạm thời không thể đi làm mà còn hỗ trợ trong trường hợp phải nghỉ để chăm sóc con nhỏ bị bệnh. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã thiết kế các ngưỡng thời gian và mức hưởng khác nhau, qua đó phân biệt giữa nghỉ ốm thông thường, điều trị bệnh dài ngày và nghỉ chăm con.

Điểm đáng chú ý là số tiền thực tế người lao động nhận được không đơn giản được tính bằng một tỷ lệ cố định nhân với tiền lương. Người lao động cần đồng thời xem xét mức tiền lương đóng BHXH, số ngày nghỉ được cơ quan BHXH giải quyết, thời gian đã đóng BHXH và nguyên nhân nghỉ hưởng chế độ.

Không phải cứ nghỉ ốm là được hưởng cùng một mức trợ cấp

Một trong những điểm cần phân biệt khi tính chế độ ốm đau là thời gian nghỉ hưởng và mức hưởng là hai vấn đề khác nhau.

Thời gian được nghỉ tối đa được pháp luật xác định dựa trên điều kiện làm việc và số năm người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc. Trong khi đó, số tiền trợ cấp lại được xác định trên tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.

Đối với người làm việc trong điều kiện thông thường, số ngày hưởng tối đa trong năm được phân thành ba mức:

• Đóng BHXH dưới 15 năm: tối đa 30 ngày;
• Đóng BHXH từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm: tối đa 40 ngày;
• Đóng BHXH từ đủ 30 năm trở lên: tối đa 60 ngày.

Như vậy, thời gian tham gia BHXH càng dài thì giới hạn ngày nghỉ hưởng chế độ càng cao.

Cách tính cũng thay đổi đối với người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc làm việc tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Trong nhóm này, thời gian hưởng tối đa lần lượt là 40 ngày, 50 ngày và 70 ngày tương ứng với ba mốc thời gian đóng BHXH nêu trên.

Một điểm quan trọng khác là số ngày này được tính theo ngày làm việc. Ngày nghỉ lễ, Tết và ngày nghỉ hằng tuần không được tính vào thời gian hưởng chế độ ốm đau.

Mức 75% được áp dụng như thế nào?

Với trường hợp người lao động nghỉ do bản thân bị ốm đau hoặc nghỉ chăm sóc con dưới 7 tuổi bị bệnh và đủ điều kiện hưởng chế độ, mức trợ cấp theo tháng được xác định bằng 75% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của tháng gần nhất trước tháng nghỉ việc hưởng chế độ.

Điều này có nghĩa tiền lương được dùng để tính trợ cấp không nhất thiết là mức thu nhập mà người lao động thực nhận hàng tháng.

Ví dụ, một người có tiền lương làm căn cứ đóng BHXH là 12 triệu đồng/tháng. Nếu thuộc trường hợp hưởng chế độ với tỷ lệ 75%, mức trợ cấp quy đổi theo tháng sẽ là:

12.000.000 đồng × 75% = 9.000.000 đồng/tháng.

Tuy nhiên, đây chưa phải số tiền chắc chắn người lao động nhận được trong một lần nghỉ. Trợ cấp thực tế còn phụ thuộc vào số ngày được giải quyết hưởng chế độ.

Theo quy định, mức hưởng một ngày được xác định bằng mức trợ cấp theo tháng chia cho 24 ngày.

Với ví dụ trên:

9.000.000 đồng : 24 = 375.000 đồng/ngày.

Nếu người lao động được giải quyết hưởng chế độ trong 6 ngày làm việc thì số tiền trợ cấp tương ứng là:

375.000 đồng × 6 = 2.250.000 đồng.

Qua đó có thể thấy, 75% là tỷ lệ để xác định mức trợ cấp theo tháng, không phải cứ nghỉ một ngày là người lao động nhận 75% toàn bộ tiền lương tháng đó.

Bệnh dài ngày: Hết thời gian thông thường vẫn có thể được hưởng

Một trường hợp đặc biệt được Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định là người lao động mắc bệnh thuộc danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày.

Nếu đã sử dụng hết thời gian hưởng chế độ ốm đau thông thường nhưng vẫn phải tiếp tục điều trị, người lao động có thể tiếp tục nhận chế độ nếu đáp ứng các điều kiện luật định.

Điểm khác biệt nằm ở tỷ lệ hưởng.

Trong thời gian tiếp tục điều trị sau giai đoạn hưởng thông thường, mức trợ cấp được xác định theo thời gian người lao động đã đóng BHXH bắt buộc:

• 65% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH nếu đã đóng từ đủ 30 năm trở lên;
• 55% nếu đã đóng từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm;
• 50% nếu thời gian đóng BHXH dưới 15 năm.

Như vậy, người có thời gian tham gia BHXH dài hơn sẽ có tỷ lệ hưởng cao hơn trong giai đoạn điều trị kéo dài.

Cơ chế này cho thấy pháp luật không áp dụng một tỷ lệ duy nhất cho toàn bộ quá trình nghỉ ốm. Người lao động cần xác định mình đang ở giai đoạn hưởng chế độ nào trước khi tính số tiền được nhận.

Cha mẹ nghỉ chăm con ốm cũng được hưởng chế độ

Chế độ ốm đau còn được áp dụng trong trường hợp người lao động phải tạm thời nghỉ việc để chăm sóc con dưới 7 tuổi bị ốm.

Thời gian được hưởng được xác định theo độ tuổi của con.

Đối với mỗi người con dưới 3 tuổi, cha hoặc mẹ có thể được hưởng tối đa 20 ngày trong một năm.

Nếu con từ đủ 3 tuổi đến dưới 7 tuổi, thời gian hưởng tối đa là 15 ngày trong một năm.

Nếu cả cha và mẹ đều tham gia BHXH bắt buộc, mỗi người có thể được giải quyết hưởng chế độ theo điều kiện và thời gian nghỉ thực tế của mình.

Quy định này có ý nghĩa đặc biệt đối với các gia đình có con nhỏ, bởi người lao động không nhất thiết phải sử dụng ngày nghỉ phép năm hoặc nghỉ không hưởng lương khi phải ở nhà chăm con trong trường hợp đáp ứng đủ điều kiện hưởng BHXH.

Một ngày nghỉ không phải lúc nào cũng được tính giống nhau

Khi xác định tiền trợ cấp, số ngày nghỉ là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến số tiền người lao động nhận được.

Đối với chế độ ốm đau, thời gian hưởng được tính theo ngày làm việc. Vì vậy, các ngày nghỉ hằng tuần, ngày lễ và ngày Tết không được đưa vào số ngày hưởng chế độ theo nguyên tắc tính thời gian của luật.

Ngoài ra, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 còn quy định cách xử lý trường hợp nghỉ không trọn ngày.

Nếu thời gian nghỉ trong ngày dưới nửa ngày, thời gian hưởng được tính là nửa ngày.

Nếu thời gian nghỉ từ nửa ngày trở lên nhưng chưa đủ một ngày, được tính là một ngày hưởng chế độ.

Quy định này giúp việc tính trợ cấp phù hợp hơn với những trường hợp người lao động chỉ nghỉ một phần thời gian làm việc thay vì nghỉ trọn ngày.

Điều cần lưu ý khi tự tính tiền trợ cấp ốm đau

Để ước tính số tiền có thể nhận, người lao động nên xác định lần lượt bốn yếu tố.

Thứ nhất, xác định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Đây là cơ sở quan trọng để tính mức trợ cấp và không nên nhầm với tổng thu nhập thực nhận.

Thứ hai, xác định nguyên nhân nghỉ. Người lao động nghỉ vì bản thân bị bệnh, nghỉ chăm con dưới 7 tuổi bị ốm hay tiếp tục điều trị bệnh dài ngày sẽ có cách áp dụng quy định khác nhau.

Thứ ba, kiểm tra thời gian đã đóng BHXH. Số năm đóng BHXH vừa ảnh hưởng đến thời gian được hưởng tối đa trong trường hợp thông thường, vừa có thể quyết định tỷ lệ hưởng trong giai đoạn tiếp tục điều trị bệnh dài ngày.

Thứ tư, xác định chính xác số ngày được giải quyết hưởng chế độ. Đây là yếu tố quyết định số tiền trợ cấp thực tế trong từng đợt nghỉ.

Có thể khái quát cách tính đối với trường hợp hưởng 75% như sau:

Mức trợ cấp thực tế = Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH × 75% : 24 × số ngày được hưởng.

Công thức này chỉ phù hợp với trường hợp áp dụng mức hưởng 75%; đối với giai đoạn tiếp tục điều trị bệnh thuộc danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày, tỷ lệ 50%, 55% hoặc 65% sẽ được áp dụng tùy thời gian đóng BHXH.

Chế độ ốm đau là quyền lợi gắn với quá trình đóng BHXH

Có thể thấy, chính sách ốm đau năm 2026 được xây dựng theo hướng gắn quyền lợi với quá trình tham gia BHXH và tình trạng thực tế của người lao động.

Mức 75% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH là mức thường gặp đối với trường hợp nghỉ ốm thông thường và chăm sóc con dưới 7 tuổi bị ốm. Tuy nhiên, khi chuyển sang giai đoạn tiếp tục điều trị bệnh dài ngày, tỷ lệ hưởng giảm xuống 50%, 55% hoặc 65% tùy thời gian đóng BHXH.

Bên cạnh tỷ lệ hưởng, người lao động cũng cần đặc biệt chú ý giới hạn số ngày được hưởng trong năm. Đây là hai yếu tố hoàn toàn khác nhau: một yếu tố quyết định mức tiền trên mỗi ngày hưởng, yếu tố còn lại quyết định số ngày có thể được thanh toán.

Do đó, để biết chính xác mình được nhận bao nhiêu khi nghỉ ốm, không nên chỉ lấy tiền lương nhân với 75%. Cần đối chiếu đầy đủ loại bệnh, thời gian nghỉ, số năm đóng BHXH, điều kiện làm việc và số ngày được cơ quan BHXH chấp thuận hưởng chế độ.