Tổng quan khung pháp lý và chế độ ngành Tòa án 2026

Nhìn lại kho tàng pháp lý hướng dẫn xét xử qua 3,5 thập kỷ

Hệ thống tư pháp Việt Nam ghi nhận một chặng đường dài phát triển không ngừng trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật thực chất, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công cuộc cải cách tư pháp. Tính đến thời điểm hiện tại, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (HĐTP TANDTC) đã ban hành tổng cộng 38 Nghị quyết nhằm giải quyết các vướng mắc, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật trong hoạt động xét xử.

Chuỗi các văn bản này, được cập nhật liên tục từ năm 1990 đến năm 2026, đóng vai trò như một "kim chỉ nam" vô cùng quan trọng, không chỉ đối với các Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân mà còn cho toàn bộ đội ngũ cán bộ tư pháp. Từ những hướng dẫn sơ khởi về pháp luật thừa kế, hôn nhân gia đình cho đến các vấn đề phức tạp trong tố tụng dân sự, hành chính, phá sản doanh nghiệp hay quy trình lựa chọn án lệ, các Nghị quyết của HĐTP đã góp phần to lớn vào việc bảo đảm tính công bằng, khách quan và minh bạch trong mỗi bản án.

Dù một số văn bản qua thời gian đã hết hiệu lực hoặc cần được cập nhật, nhưng giá trị lịch sử và tinh thần pháp lý của chúng vẫn luôn là nền tảng để xây dựng một nền tư pháp liêm chính, chuyên nghiệp, vì Nhân dân và thực sự thượng tôn pháp luật. Việc hệ thống hóa và nghiên cứu sâu sắc 38 Nghị quyết này là yêu cầu bắt buộc để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ ngành Tòa án trong giai đoạn mới.

Định vị Tòa án nhân dân khu vực trong cơ cấu tổ chức mới

Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2024 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) đánh dấu một bước chuyển mình chiến lược khi chính thức đưa vào vận hành mô hình Tòa án nhân dân khu vực. Khác với các Tòa án cấp huyện trước đây, Tòa án khu vực có thẩm quyền rộng hơn, phạm vi địa lý bao quát hơn, qua đó tạo điều kiện để phân định rạch ròi về chuyên môn hóa, nâng cao hiệu quả giải quyết các loại án và bảo đảm sự độc lập tư pháp.

Theo Điều 59 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (đã sửa đổi), Tòa án khu vực không chỉ là cơ quan xét xử sơ thẩm mà còn gánh vác các trọng trách mang tính kiến tạo và giám sát:

1. Trách nhiệm bảo vệ quyền con người: Cụ thể hóa các nguyên tắc hiến pháp, Tòa án khu vực có quyền ra phán quyết về những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong khuôn khổ pháp luật.

2. Phát hiện và kiến nghị sửa đổi luật pháp: Thông qua hoạt động thực tiễn xét xử, Tòa án khu vực đóng vai trò phản biện chính sách, có trách nhiệm phát hiện và kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền về tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật.

3. Tăng cường trách nhiệm giải trình: Mọi hoạt động thu hồi đất, bồi thường, tái định cư phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh nay được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ hơn với yêu cầu đề cao trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền, bảo đảm lợi ích chính đáng của người dân.

4. Phát triển án lệ và tổng kết thực tiễn: Việc tham gia tổng kết thực tiễn và đề xuất án lệ của Tòa án khu vực là mắt xích quan trọng giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật thành văn, làm cho pháp luật ngày càng linh hoạt, gần gũi với cuộc sống và tạo nguồn cho các xét xử trong tương lai.

Công bố bảng lương chuyên môn ngành Tòa án từ ngày 01/7/2026

Thực hiện Nghị định 161/2026/NĐ-CP của Chính phủ, kể từ ngày 01/7/2026, mức lương cơ sở chính thức được điều chỉnh tăng lên 2.530.000 đồng/tháng. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xây dựng bảng lương mới đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang.

Ngành Tòa án, với đặc thù công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm lớn lao, tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước thông qua các chính sách tiền lương tương xứng. Dưới đây là trích dẫn Bảng lương chuyên môn, nghiệp vụ ngành Tòa án – Kiểm sát áp dụng từ thời điểm trên, thể hiện sự phân cấp rõ ràng theo các loại ngạch, loại đô thị và thâm niên công tác:

• Bậc Loại A3: Dành cho Thẩm phán TAND tối cao, Thẩm tra viên cao cấp, Thư ký viên cao cấp. Hệ số lương khởi điểm được xếp từ 6,20 và cao nhất là 8,00, tương đương mức thu nhập từ trên 15,6 triệu đồng đến hơn 20,2 triệu đồng.

• Bậc Loại A2: Áp dụng cho Thẩm phán TAND bậc 2 (cấp tỉnh), Thẩm tra viên chính, Thư ký viên chính. Hệ số lương từ 4,40 đến 6,78, tương đương mức thu nhập từ gần 11,1 triệu đồng đến hơn 17,1 triệu đồng.

• Bậc Loại A1: Dành cho Thẩm phán TAND bậc 1 (cấp huyện), Thẩm tra viên, Thư ký viên. Hệ số lương từ 2,34 đến 4,98, tương đương mức thu nhập từ hơn 5,9 triệu đồng đến trên 12,5 triệu đồng.

Ngoài ra, các chức danh lãnh đạo cao nhất như Chánh án TAND tối cao có mức lương cao nhất lên tới 11,00 hệ số, tương đương trên 27,8 triệu đồng/tháng. Các quy định về thâm niên vượt khung, chuyển xếp lương cũ sang lương mới cũng được hướng dẫn chi tiết nhằm bảo đảm quyền lợi cho đội ngũ cán bộ, công chức trong toàn ngành, tạo động lực để họ yên tâm công tác, cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ công lý.