4 trường hợp chấm dứt hợp đồng cho thuê tài chính trước hạn

1. Khi nào hợp đồng cho thuê tài chính được kết thúc sớm?

Cho thuê tài chính là một hình thức cấp tín dụng đặc thù, trong đó bên cho thuê tài chính mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê và giữ quyền sở hữu đối với tài sản trong thời gian thuê. Đổi lại, bên thuê có nghĩa vụ thanh toán tiền thuê theo thỏa thuận trong hợp đồng.

Do thời hạn của giao dịch thường kéo dài và liên quan đến nhiều nghĩa vụ tài chính, hợp đồng cho thuê tài chính về nguyên tắc không được hủy ngang tùy ý.

Tuy nhiên, tính không hủy ngang này không có nghĩa hợp đồng phải được duy trì trong mọi hoàn cảnh. Theo Thông tư 31/2026/TT-NHNN, việc chấm dứt trước hạn có thể được đặt ra khi xuất hiện các căn cứ pháp lý hoặc căn cứ đã được các bên xác lập trong hợp đồng.

Có thể khái quát thành 4 nhóm trường hợp chính:

Trường hợp 1: Bên thuê cung cấp thông tin không trung thực hoặc vi phạm nghĩa vụ

Nếu bên cho thuê phát hiện bên thuê đã cung cấp thông tin sai sự thật hoặc không tuân thủ các cam kết trong hợp đồng cho thuê tài chính, thỏa thuận cho thuê tài chính hay hợp đồng bảo đảm, đây có thể trở thành căn cứ để chấm dứt hợp đồng trước thời hạn.

Quy định này nhằm bảo vệ bên cho thuê trước những rủi ro phát sinh từ việc thông tin cung cấp ban đầu không chính xác hoặc bên thuê không thực hiện đúng nghĩa vụ đã cam kết.

Vì vậy, thông tin mà bên thuê cung cấp khi thiết lập quan hệ thuê tài chính không chỉ có ý nghĩa trong giai đoạn thẩm định mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hợp đồng trong suốt thời gian thuê.

Trường hợp 2: Tài sản thuê bị mất hoặc hư hỏng không thể khắc phục

Một căn cứ khác xuất phát từ chính tình trạng của tài sản.

Nếu tài sản cho thuê tài chính bị mất hoặc hư hỏng đến mức không thể phục hồi, sửa chữa và cũng không thể thay thế, hợp đồng có thể được chấm dứt trước thời hạn.

Đây là trường hợp khá đặc thù bởi tài sản chính là đối tượng trung tâm của quan hệ cho thuê tài chính. Khi tài sản không còn hoặc không thể tiếp tục khai thác theo mục đích thuê, việc duy trì hợp đồng có thể không còn phù hợp với bản chất của giao dịch.

Trường hợp 3: Xuất hiện điều kiện chấm dứt đã được quy định trong hợp đồng

Các bên có trách nhiệm xác định trong hợp đồng những điều khoản, điều kiện mà nếu xảy ra thì hợp đồng được chấm dứt trước thời hạn.

Do đó, bên thuê và bên cho thuê không nên chỉ quan tâm đến thời hạn thuê mà cần đọc kỹ phần quy định về sự kiện vi phạm, quyền chấm dứt, thời điểm chấm dứt và hậu quả pháp lý.

Trong thực tế, những điều khoản này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì chúng là cơ sở để xác định quyền và nghĩa vụ của mỗi bên khi quan hệ thuê không thể tiếp tục như dự kiến ban đầu.

Trường hợp 4: Các trường hợp khác được pháp luật hoặc hợp đồng cho phép

Ngoài những trường hợp nêu trên, hợp đồng còn có thể kết thúc trước hạn nếu thuộc trường hợp được pháp luật quy định hoặc được chính hợp đồng cho thuê tài chính xác lập phù hợp với pháp luật.

Điều này cho thấy việc xác định căn cứ chấm dứt không thể chỉ dựa vào một điều khoản riêng lẻ mà cần xem xét đồng thời quy định pháp luật, nội dung hợp đồng và tình huống thực tế phát sinh.

2. Hợp đồng phải ghi nhận những nội dung gì về việc chấm dứt trước hạn?

Một trong những điểm đáng chú ý của quy định mới là vấn đề chấm dứt trước hạn không chỉ được xử lý khi tranh chấp phát sinh mà phải được các bên dự liệu ngay từ khi ký hợp đồng.

Theo quy định được dẫn chiếu tại Thông tư 31/2026/TT-NHNN, hợp đồng cho thuê tài chính phải thể hiện các nội dung liên quan đến:

• Những trường hợp có thể chấm dứt hợp đồng trước thời hạn;
• Thời điểm hợp đồng được xác định là chấm dứt;
• Cách thức giải quyết các nghĩa vụ và vấn đề phát sinh sau khi chấm dứt.

Như vậy, hợp đồng không đơn thuần chỉ là căn cứ xác định thời hạn thuê và mức tiền phải trả. Đây còn là công cụ để các bên phân bổ rủi ro và xác định hậu quả pháp lý nếu giao dịch kết thúc sớm.

Việc quy định càng cụ thể ngay từ đầu càng hạn chế khả năng phát sinh cách hiểu khác nhau khi một bên muốn chấm dứt hợp đồng.

3. Đơn phương chấm dứt có bắt buộc phải thông báo?

Có.

Khi một bên đơn phương chấm dứt việc thực hiện hợp đồng cho thuê tài chính, bên đó phải thông báo ngay cho bên còn lại về việc chấm dứt.

Đây là yêu cầu quan trọng bởi việc chấm dứt hợp đồng có thể kéo theo hàng loạt nghĩa vụ liên quan đến thanh toán, xử lý tài sản, các khoản nợ còn tồn đọng và những quyền, nghĩa vụ khác.

Nội dung và phương thức thông báo được các bên thỏa thuận trong hợp đồng nhưng phải bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật.

Do đó, khi ký kết hợp đồng, các bên nên xác định rõ:

Căn cứ nào được quyền chấm dứt → ai có quyền chấm dứt → phải thông báo cho ai → thời điểm thông báo → thời điểm hợp đồng chính thức chấm dứt → nghĩa vụ phải hoàn tất sau khi chấm dứt.

Một quy trình rõ ràng sẽ giúp hạn chế tranh chấp về việc một bên đã chấm dứt hợp đồng đúng căn cứ và đúng thủ tục hay chưa.

4. Chấm dứt trước hạn có phải trả toàn bộ tiền thuê còn lại?

Đây là vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính của bên thuê.

Không phải mọi trường hợp chấm dứt trước hạn đều được xử lý giống nhau. Cách thanh toán phụ thuộc vào nguyên nhân dẫn đến việc chấm dứt và nội dung thỏa thuận trong hợp đồng.

Nếu hợp đồng chấm dứt do bên thuê cung cấp thông tin sai hoặc tài sản bị mất, hư hỏng không thể khắc phục

Trong những trường hợp này, bên thuê phải thanh toán toàn bộ khoản tiền thuê còn phải trả tính đến thời điểm hợp đồng chấm dứt trước hạn.

Khoản phải thanh toán có thể bao gồm:

Nợ gốc + tiền lãi thuê + tiền lãi đối với phần lãi thuê chậm trả (nếu có).

Thời hạn thanh toán do các bên thỏa thuận trong hợp đồng. Nếu hợp đồng không quy định cụ thể thì nghĩa vụ thanh toán được xác định tại thời điểm hợp đồng chấm dứt trước hạn.

Nếu bên thuê tiếp tục không thanh toán đúng thời hạn, các khoản chưa trả có thể phát sinh nghĩa vụ trả lãi theo thỏa thuận và quy định áp dụng đối với từng khoản.

5. Nếu nguyên nhân chấm dứt xuất phát từ bên cho thuê thì xử lý thế nào?

Trường hợp hợp đồng kết thúc trước hạn do bên cho thuê vi phạm điều khoản hoặc điều kiện mà hợp đồng xác định là căn cứ chấm dứt, cách xử lý tiền thuê sẽ có điểm khác.

Tương tự, nếu hợp đồng thuộc trường hợp phải chấm dứt trước hạn theo quy định pháp luật hoặc theo chính thỏa thuận của các bên, việc giải quyết các khoản tiền liên quan sẽ căn cứ vào nội dung hợp đồng và pháp luật có liên quan.

Điều này có ý nghĩa quan trọng bởi không thể mặc nhiên áp dụng một cơ chế thanh toán duy nhất cho mọi trường hợp chấm dứt.

Khi xảy ra sự kiện chấm dứt, cần xác định trước hết:

1. Lý do nào dẫn đến việc chấm dứt?
2. Ai là bên có hành vi hoặc sự kiện làm phát sinh căn cứ chấm dứt?
3. Hợp đồng đã quy định hậu quả tài chính như thế nào?
4. Có quy định pháp luật chuyên ngành nào cần áp dụng hay không?

Chỉ sau khi làm rõ các vấn đề này mới có cơ sở xác định chính xác nghĩa vụ thanh toán của từng bên.

6. Tài sản cho thuê được xử lý ra sao khi hợp đồng kết thúc sớm?

Chấm dứt hợp đồng không đồng nghĩa với việc mọi vấn đề liên quan đến tài sản tự động được giải quyết.

Bên cạnh nghĩa vụ thanh toán, các bên còn phải xử lý tài sản cho thuê tài chính và những vấn đề phát sinh khác theo thỏa thuận trong hợp đồng và quy định pháp luật có liên quan.

Đây là nội dung đặc biệt cần chú ý bởi trong thời gian thuê, tài sản vẫn gắn với quyền sở hữu của bên cho thuê tài chính và quyền, nghĩa vụ khai thác, sử dụng của bên thuê.

Do đó, khi hợp đồng kết thúc trước thời hạn, việc thu hồi, bàn giao, xử lý tài sản hoặc giải quyết những quyền lợi liên quan cần được thực hiện theo cơ chế đã được xác lập.

7. Những điểm cần kiểm tra trước khi ký hợp đồng cho thuê tài chính

Từ các quy định trên, bên thuê và bên cho thuê nên đặc biệt chú ý đến nhóm điều khoản về chấm dứt hợp đồng thay vì chỉ tập trung vào giá thuê hoặc thời hạn thuê.

Đối với bên thuê

Cần kiểm tra kỹ các quy định về:

• Nghĩa vụ cung cấp và cập nhật thông tin;
• Các hành vi bị xem là vi phạm hợp đồng;
• Trường hợp tài sản mất hoặc hư hỏng;
• Quyền đơn phương chấm dứt của bên cho thuê;
• Khoản tiền phải thanh toán khi hợp đồng kết thúc sớm;
• Cách xử lý tài sản;
• Thời hạn và phương thức bàn giao tài sản.

Đối với bên cho thuê

Cần bảo đảm hợp đồng quy định rõ:

• Các căn cứ chấm dứt trước hạn;
• Điều kiện để thực hiện quyền chấm dứt;
• Thủ tục thông báo;
• Thời điểm hợp đồng chấm dứt;
• Nghĩa vụ thanh toán còn lại;
• Cách xử lý tài sản và các khoản phát sinh.

Việc xây dựng điều khoản rõ ràng ngay từ đầu không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bên cho thuê mà còn giúp bên thuê biết trước hậu quả tài chính nếu hợp đồng không thể tiếp tục đến hết thời hạn.