Thuế TNCN khi ủy quyền bán bất động sản: Tránh tính 2 lần

Trường hợp bà NTND (TP.HCM) cho thấy bất cập. Năm 2022, bà ủy quyền cho ông PTH thay mình ký văn bản chuyển nhượng nhà đất do bà không có mặt ở Việt Nam. Khi giao dịch thực hiện, Chi cục Thuế Cơ sở 24 TP.HCM tính thuế TNCN cho cả bà D và ông H. Bà D kiến nghị cho rằng đây chỉ là ủy quyền ký thay, không phải ủy quyền định đoạt tài sản, nên không thể bị xem là hai giao dịch chịu thuế.

Cơ quan thuế viện dẫn Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thuế TNCN, lập luận rằng nếu bên nhận ủy quyền được toàn quyền chiếm hữu, quản lý, sử dụng, định đoạt tài sản thì bản chất là mua bán, không thuộc diện miễn thuế. Từ năm 2011, Tổng cục Thuế đã có công văn 1133 và 3373 hướng dẫn áp thuế trong các trường hợp ủy quyền thực chất là chuyển nhượng.

Theo TS Phan Phương Nam (Đại học Luật TP.HCM), cần tách bạch hai nhóm:

• Ủy quyền trá hình để trốn thuế: Cơ quan thuế có quyền tính thuế và xử phạt, thậm chí xử lý hình sự nếu đủ yếu tố.

• Ủy quyền chính đáng do điều kiện cá nhân (vắng mặt, sức khỏe, đi lại khó khăn): Nếu không có thù lao thì không tính thuế TNCN cho bên nhận ủy quyền; nếu có thù lao thì chỉ tính thuế trên khoản thù lao, không tính trên giá trị bất động sản.

Điều 562 Bộ luật Dân sự quy định mọi hành vi của người được ủy quyền đều nhân danh và vì lợi ích của bên ủy quyền. Khoản 1 Điều 2 Luật Thuế TNCN xác định chỉ người có thu nhập thực tế từ chuyển nhượng mới là đối tượng nộp thuế. Người nhận ủy quyền không nhận tiền hay lợi ích vật chất từ việc bán nhà đất thì không thể coi là người có thu nhập chịu thuế.

Việc suy đoán rằng “không thù lao thì là bán trá hình” là thiếu cơ sở pháp lý và dễ dẫn đến thu thuế sai. Đánh thuế hai lần vừa gây gánh nặng tài chính, vừa làm người dân ngại thực hiện quyền ủy quyền trong những trường hợp hợp pháp như cha mẹ ủy quyền cho con, người cao tuổi ủy quyền cho người thân.

Giải pháp là cơ quan thuế phải kiểm tra bản chất giao dịch, xác minh chứng cứ và chỉ áp thuế với đúng đối tượng có thu nhập, tránh biến quyền dân sự thành rủi ro thuế.