Sửa đổi Nghị quyết 107/2023/QH15: "Lối rẽ" chiến lược bảo vệ dòng vốn FDI và các dự án BOT điện

Việc áp dụng Thuế tối thiểu toàn cầu (Trụ cột 2) theo tiêu chuẩn OECD đang đặt ra nhiều thách thức chưa từng có đối với các cam kết ưu đãi đầu tư trước đây của Việt Nam.

Để giải bài toán hài hòa giữa nghĩa vụ quốc tế và việc giữ uy tín với nhà đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Nghị quyết 107/2023/QH15. Đây được coi là bước đi pháp lý quan trọng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho các dự án năng lượng trọng điểm và củng cố niềm tin của dòng vốn FDI.

Bản chất đề xuất đưa thuế bổ sung (QDMTT) về mức 0% cho BOT điện

Đề xuất cốt lõi trong dự thảo lần này hướng trực tiếp vào các nhà máy điện phát triển theo hình thức Xây dựng - Vận hành - Chuyển giao (BOT) có bảo lãnh Chính phủ.

• Đối tượng áp dụng: Các dự án BOT năng lượng có cam kết ưu đãi thuế trong hợp đồng và được ký kết chính thức trước ngày 01/01/2024 (thời điểm Nghị quyết 107 bắt đầu có hiệu lực).
• Cơ chế xác định thuế QDMTT: Số thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT) trong năm tài chính của các doanh nghiệp này sẽ được tính bằng 0.
• Cách thức phân bổ:
  • Nếu doanh nghiệp BOT điện thuộc tập đoàn đa quốc gia có nhiều đơn vị tại Việt Nam, số thuế QDMTT phân bổ theo tiêu chí thu nhập cũng được xác định bằng 0.
  • Nếu doanh nghiệp là đơn vị hợp thành duy nhất hoặc liên doanh duy nhất của tập đoàn tại Việt Nam, doanh nghiệp thực hiện kê khai nghĩa vụ QDMTT trực tiếp bằng 0.
• Ý nghĩa thực tiễn: Cơ chế này tương đương với việc miễn trừ áp dụng thuế tối thiểu nội địa, giúp bảo hộ các điều khoản miễn giảm thuế đã thỏa thuận trong hợp đồng BOT.

Vì sao các dự án BOT điện cần cơ chế ứng xử đặc thù?

Nhìn lại lịch sử phát triển hạ tầng năng lượng giai đoạn 2005 – 2015, Việt Nam đứng trước áp lực rất lớn về an ninh năng lượng trong khi nguồn vốn ngân sách còn hạn chế.

• Hoàn cảnh lịch sử: Chính phủ đã chủ động thu hút nguồn vốn tư nhân và vốn FDI 100% để xây dựng các nhà máy điện quy mô lớn.
• Quy trình đàm phán chặt chẽ: Các hợp đồng BOT và Tài liệu bảo lãnh Chính phủ (GGU) đều trải qua quá trình thẩm định nghiêm ngặt từ Bộ Công Thương, Bộ Tài chính cùng các bộ ngành liên quan, trước khi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
• Thời gian thực hiện kéo dài: Dự án Mông Dương 2 được đặt bút ký đầu tiên vào năm 2011, trong khi dự án Vũng Áng 2 kết thúc giai đoạn đàm phán vào năm 2020.
• Gánh nặng tài chính đặc thù: Dù Nghị định 182/2024/NĐ-CP về Quỹ Hỗ trợ đầu tư đã ban hành, các doanh nghiệp BOT điện chưa thể đánh giá kịp thời tác động tài chính. Do đó, việc ban hành quy định miễn trừ trực tiếp là giải pháp căn cơ nhất.

Hai điểm mới quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước

Bên cạnh chính sách cho mảng năng lượng, dự thảo sửa đổi Nghị quyết 107 còn mang lại hai bước tiến lớn về mặt thể chế:

• Chuẩn hóa khái niệm "Company Mẹ Tối Cao":
  • Định nghĩa rõ ràng công ty mẹ tối cao là entity thuộc tập đoàn đa quốc gia nắm quyền kiểm soát trực tiếp/gián tiếp các đơn vị khác, không bị kiểm soát bởi bất kỳ tổ chức nào khác và Báo cáo tài chính hợp nhất không bị gộp vào bên thứ ba.
  • Quy định này giúp đồng bộ hoàn toàn với nguyên tắc của OECD, tránh rủi ro tranh chấp pháp lý xuyên biên giới.
• Trao quyền linh hoạt cho Chính phủ (Sửa đổi Khoản 2 Điều 8):
  • Cho phép Chính phủ ban hành Nghị định để xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh thực tế khác với Nghị quyết, sau đó báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
  • Cơ chế này bám sát Nghị quyết 66-NQ/TW năm 2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác lập pháp, giúp phản ứng chính sách nhanh chóng trước các biến động của thị trường toàn cầu.

Việc chủ động điều chỉnh Nghị quyết 107/2023/QH15 không chỉ đơn thuần là sự gia hạn hay điều chỉnh một con số thuế. Nhìn ở bức tranh rộng lớn hơn, đây là thông điệp mạnh mẽ gửi tới cộng đồng quốc tế: Việt Nam luôn tôn trọng nguyên tắc "thượng tôn pháp luật" và giữ trọn cam kết với các nhà đầu tư. Trong bối cảnh cuộc đua thu hút dòng vốn chất lượng cao ngày càng khốc liệt, một chính sách thuế linh hoạt, công bằng và có tầm nhìn dài hạn chính là "thỏi nam châm" bền vững nhất để giữ chân các tập đoàn đa quốc gia đồng hành cùng nền kinh tế Việt Nam.