Điều chỉnh quy định về phí, lệ phí của Bộ Tài chính

Rà soát lại cơ chế thu phí, lệ phí trong bối cảnh số hóa

Chính sách phí và lệ phí không chỉ là vấn đề thu ngân sách mà còn tác động trực tiếp đến chi phí mà người dân, doanh nghiệp phải bỏ ra khi thực hiện thủ tục hành chính. Khi phương thức cung cấp dịch vụ công thay đổi, đặc biệt với việc mở rộng hồ sơ điện tử, việc tiếp nhận và xử lý thủ tục trên môi trường trực tuyến cũng đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh cơ chế thu sao cho phù hợp.

Thực tế những năm gần đây cho thấy Bộ Tài chính đã nhiều lần sửa đổi các quy định về phí, lệ phí để đồng bộ với quá trình cải cách thủ tục hành chính. Một trong những hướng đáng chú ý là sử dụng chính sách về mức thu để khuyến khích người dân và tổ chức lựa chọn phương thức trực tuyến thay vì nộp hồ sơ trực tiếp.

Cách tiếp cận này tạo ra tác động kép: vừa giảm áp lực xử lý hồ sơ tại cơ quan nhà nước, vừa giúp người sử dụng dịch vụ tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại và các khoản chi phí phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục.

Những thay đổi cần được nhìn từ góc độ chi phí thực tế

Một điểm quan trọng khi xây dựng chính sách phí, lệ phí là mức thu phải phản ánh hợp lý chi phí cung cấp dịch vụ, nhưng đồng thời không tạo thêm rào cản đối với người dân và doanh nghiệp.

Trong môi trường trực tuyến, nhiều công đoạn đã được tự động hóa hoặc đơn giản hóa. Người nộp hồ sơ có thể thực hiện thủ tục từ xa, theo dõi quá trình xử lý và nhận kết quả mà không nhất thiết phải đến trực tiếp cơ quan hành chính. Vì vậy, việc duy trì cơ chế thu chưa tính đến sự khác biệt giữa phương thức trực tiếp và trực tuyến có thể làm giảm động lực chuyển đổi số.

Trước đây, Thông tư 63/2023/TT-BTC từng áp dụng cơ chế giảm mức thu đối với một số thủ tục được thực hiện trực tuyến trong một khoảng thời gian nhất định. Chẳng hạn, lệ phí cấp hộ chiếu trực tuyến từng được áp dụng ở mức 90% so với mức thông thường trong giai đoạn từ ngày 01/01/2024 đến hết ngày 31/12/2025.

Từ thực tiễn đó có thể thấy, chính sách phí và lệ phí đang dần được sử dụng như một công cụ hỗ trợ cải cách hành chính thay vì chỉ đơn thuần thực hiện chức năng tài chính.

Tác động đáng chú ý đối với người dân và doanh nghiệp

Việc điều chỉnh các quy định về phí, lệ phí có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều nhóm đối tượng thực hiện thủ tục hành chính thường xuyên. Đối với doanh nghiệp, mỗi khoản phí riêng lẻ có thể không lớn nhưng khi phát sinh thường xuyên trên nhiều hồ sơ, tổng chi phí tuân thủ có thể trở thành một khoản đáng kể.

Đặc biệt, các doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực thường xuyên phải xin cấp phép, chứng nhận, đăng ký hoặc khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu cần theo dõi sát các thay đổi về mức thu.

Ở chiều ngược lại, việc thúc đẩy dịch vụ công trực tuyến có thể giúp doanh nghiệp giảm đáng kể thời gian xử lý thủ tục. Khi hồ sơ được tiếp nhận điện tử, doanh nghiệp có thêm khả năng chủ động kiểm soát tiến độ và giảm sự phụ thuộc vào việc đi lại, nộp hồ sơ trực tiếp.

Đây cũng là lý do các quy định về phí, lệ phí cần được thiết kế đồng bộ với quá trình chuyển đổi số. Nếu chỉ số hóa thủ tục nhưng cơ chế tài chính không thay đổi tương ứng, hiệu quả khuyến khích sử dụng dịch vụ công trực tuyến sẽ bị hạn chế.

Cần bảo đảm tính thống nhất giữa các văn bản

Một vấn đề khác cần được quan tâm là hệ thống quy định về phí, lệ phí hiện nằm rải rác tại nhiều thông tư khác nhau. Khi pháp luật chuyên ngành, cơ cấu tổ chức cơ quan nhà nước hoặc quy trình giải quyết thủ tục thay đổi, các văn bản về phí và lệ phí cũng cần được cập nhật tương ứng.

Việc chậm sửa đổi có thể dẫn đến tình trạng tên cơ quan thu, phương thức thực hiện thủ tục hoặc căn cứ pháp lý trong quy định về phí không còn hoàn toàn phù hợp với thực tế.

Do đó, việc rà soát cần được thực hiện theo hướng đồng bộ, hạn chế sửa đổi manh mún. Một quy định được điều chỉnh nên đồng thời bảo đảm sự thống nhất với văn bản chuyên ngành, quy định về thủ tục hành chính, cơ chế thu ngân sách và hệ thống dịch vụ công trực tuyến.

Một số vấn đề cần đặc biệt lưu ý

• Mức thu phải minh bạch: Người dân và doanh nghiệp cần dễ dàng xác định chính xác khoản phải nộp, thời điểm nộp và phương thức thanh toán.
• Không tạo thêm chi phí tuân thủ: Việc sửa đổi quy định nên hướng tới đơn giản hóa, thay vì phát sinh thêm thủ tục hoặc yêu cầu chứng từ không cần thiết.
• Đồng bộ với chuyển đổi số: Chính sách phí cần tạo động lực thực chất để người dân và doanh nghiệp chuyển sang sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Chính sách phí cần hướng đến cải cách dài hạn

Nhìn rộng hơn, việc sửa đổi các quy định về phí, lệ phí là một phần trong quá trình hoàn thiện mô hình cung cấp dịch vụ công hiện đại. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là xác định mức thu bao nhiêu mà còn phải trả lời được câu hỏi: khoản thu đó có hợp lý với dịch vụ được cung cấp hay không, phương thức thu đã thuận tiện chưa và chính sách có thực sự giúp giảm chi phí cho xã hội hay không.

Kinh nghiệm từ các quy định trước đây cho thấy việc ưu đãi mức thu đối với dịch vụ công trực tuyến có thể tạo ra động lực đáng kể cho quá trình số hóa. Tuy nhiên, chính sách ưu đãi cũng cần được thiết kế với thời hạn, phạm vi và cơ chế chuyển tiếp rõ ràng để tránh gây khó khăn cho việc xác định mức thu khi chính sách thay đổi. Thực tế, Thông tư 29/2026/TT-BTC hiện cũng áp dụng cơ chế miễn một số khoản phí, lệ phí khi người dân thực hiện dịch vụ công trên ứng dụng VNeID trong giai đoạn từ ngày 01/4/2026 đến hết ngày 31/12/2026.

Về lâu dài, việc xây dựng chính sách phí, lệ phí nên được đặt trong tổng thể cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số quốc gia. Khi thủ tục được đơn giản hóa, dữ liệu được liên thông và việc thanh toán được thực hiện điện tử, chi phí cung cấp dịch vụ cũng thay đổi. Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý tiếp tục rà soát mức thu theo hướng hợp lý, minh bạch và dễ áp dụng.

Đối với người dân và doanh nghiệp, điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở việc một khoản phí tăng hay giảm mà còn ở toàn bộ chi phí để hoàn thành thủ tục. Một chính sách tốt cần giúp rút ngắn thời gian, giảm số lần đi lại, hạn chế giấy tờ và tạo ra phương thức thanh toán thuận tiện.

Theo hướng đó, việc cập nhật quy định về phí, lệ phí của Bộ Tài chính có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi điều chỉnh kỹ thuật của một văn bản. Đây là bước cần thiết để bảo đảm chính sách tài chính đi cùng tốc độ cải cách hành chính, đồng thời tạo nền tảng cho việc cung cấp dịch vụ công ngày càng thuận tiện, minh bạch và phù hợp với môi trường số.