Nghị định 287/2026/NĐ-CP tạo khung pháp lý mới về tiền bản quyền

Trong bối cảnh hoạt động sáng tạo nội dung ngày càng phát triển trên nhiều nền tảng, việc xác định giá trị bản quyền luôn là vấn đề được các cơ quan báo chí, đơn vị sản xuất nội dung và tác giả đặc biệt quan tâm. Nghị định 287/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm thống nhất cơ chế chi trả tiền bản quyền trong nhiều lĩnh vực sáng tạo, thay thế các quy định đã tồn tại hơn một thập kỷ.

Không chỉ quy định nguyên tắc chi trả tiền bản quyền sáng tạo, nghị định còn xây dựng cơ chế thanh toán đối với hoạt động khai thác, sử dụng lại tác phẩm, góp phần nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan.

Quy định mới về tiền bản quyền đối với tác phẩm báo chí

Đối với báo chí in và báo chí điện tử, chi phí bản quyền đối với hoạt động sáng tạo tác phẩm sẽ được thực hiện theo cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu theo quy định của pháp luật hiện hành.

Riêng đối với phát thanh và truyền hình, khoản tiền bản quyền sáng tạo được tính trong đơn giá sản xuất chương trình, nội dung báo chí đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt khi sử dụng nguồn ngân sách nhà nước.

Ngoài khoản chi theo định mức, người đứng đầu cơ quan báo chí còn có thể quyết định mức tiền bản quyền khuyến khích đối với từng tác phẩm trên cơ sở quy định của pháp luật và cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị. Quy định này tạo điều kiện để các cơ quan báo chí chủ động ghi nhận và khuyến khích những tác phẩm có giá trị chuyên môn hoặc hiệu quả xã hội cao.

Khai thác tác phẩm báo chí phải bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu

Một điểm đáng chú ý của nghị định là việc quy định rõ nguyên tắc chi trả tiền bản quyền khi tổ chức, cá nhân sử dụng lại tác phẩm báo chí.

Đối với báo chí in và báo chí điện tử, mức chi trả sẽ do các bên thỏa thuận dựa trên nhiều yếu tố như:

• Tần suất khai thác;
• Thời gian sử dụng;
• Vị trí đăng tải;
• Mục đích khai thác;
• Phạm vi sử dụng;
• Hình thức và phương tiện khai thác;
• Doanh thu phát sinh (nếu có);
• Các tiêu chí khác theo quy định pháp luật.

Đặc biệt, mức tiền bản quyền được thỏa thuận không được thấp hơn 20% mức tiền bản quyền dành cho hoạt động sáng tạo tác phẩm, qua đó thiết lập mức sàn nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của tác giả và chủ sở hữu.

Trường hợp được sử dụng tác phẩm mà không phải trả tiền bản quyền

Nghị định tiếp tục duy trì cơ chế miễn xin phép và miễn thanh toán tiền bản quyền đối với một số hoạt động phục vụ lợi ích công cộng.

Theo đó, khi Nhà nước là đại diện chủ sở hữu quyền tác giả hoặc quyền liên quan và việc sử dụng tác phẩm nhằm mục đích tuyên truyền, giáo dục, phổ biến thông tin không vì mục đích thương mại cho trẻ em, đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới hoặc hải đảo thì tổ chức khai thác không phải trả tiền bản quyền.

Tuy nhiên, đơn vị sử dụng vẫn phải ghi đầy đủ tên tác giả và nguồn gốc của tác phẩm nhằm bảo đảm quyền nhân thân của tác giả theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Quy định riêng đối với phát thanh và truyền hình

Đối với các chương trình phát thanh và truyền hình, tiền bản quyền khi khai thác tác phẩm được xác định theo khung chi trả tối thiểu đối với từng nhóm thể loại.

Trường hợp cơ quan phát thanh hoặc truyền hình khai thác nội dung nhưng không có nguồn thu từ quảng cáo, tài trợ hoặc không thu phí dưới bất kỳ hình thức nào thì khoản tiền bản quyền chỉ phải thanh toán bằng 30% mức khung chi trả theo quy định.

Đối với việc sử dụng lại tác phẩm từ lần thứ hai trở đi, các bên được quyền thỏa thuận mức chi trả trên cơ sở giá trị khai thác thực tế như thời lượng phát sóng, khung giờ, nền tảng truyền dẫn, số lần sử dụng, phạm vi tiếp cận và doanh thu phát sinh.

Cách tiếp cận này tạo sự linh hoạt, phản ánh đúng giá trị thương mại của từng lần khai thác thay vì áp dụng một mức chi cố định.

Tăng tính minh bạch trong quản lý và khai thác bản quyền

Nghị định 287/2026/NĐ-CP không chỉ hướng tới việc bảo vệ quyền lợi kinh tế của tác giả mà còn thúc đẩy quá trình chuyên nghiệp hóa hoạt động quản lý bản quyền.

Việc quy định cụ thể nguyên tắc xác định tiền bản quyền sẽ giúp hạn chế các tranh chấp về giá trị sử dụng tác phẩm, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để các cơ quan báo chí, đơn vị sản xuất và tổ chức khai thác nội dung chủ động đàm phán, ký kết hợp đồng và thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Trong bối cảnh nội dung số được chia sẻ nhanh chóng trên nhiều nền tảng, đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao ý thức tôn trọng quyền tác giả và thúc đẩy thị trường khai thác bản quyền phát triển bền vững.

Chính thức thay thế các quy định cũ

Kể từ ngày 01/9/2026, Nghị định 287/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực và đồng thời thay thế:

• Nghị định số 18/2014/NĐ-CP về chế độ nhuận bút trong lĩnh vực báo chí, xuất bản;
• Nghị định số 21/2015/NĐ-CP về nhuận bút và thù lao đối với tác phẩm điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu và các loại hình nghệ thuật biểu diễn.

Việc hợp nhất các quy định trước đây thành một nghị định thống nhất giúp đơn giản hóa hệ thống pháp luật, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ trong việc xác định, thanh toán và quản lý tiền bản quyền đối với nhiều loại hình tác phẩm sáng tạo.

Nghị định 287/2026/NĐ-CP đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong chính sách quản lý bản quyền tại Việt Nam. Bằng việc xây dựng cơ chế chi trả rõ ràng, linh hoạt và phù hợp với đặc thù của từng loại hình tác phẩm, quy định mới vừa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả, vừa tạo môi trường khai thác nội dung minh bạch, công bằng cho các cơ quan báo chí, đơn vị truyền thông và tổ chức sử dụng tác phẩm. Đây được kỳ vọng sẽ là nền tảng quan trọng thúc đẩy hoạt động sáng tạo, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ trong giai đoạn chuyển đổi số.