Rủi ro pháp lý khi gắn ký hiệu ® trên hàng hóa nhập khẩu

1. Nguyên tắc lãnh thổ và bản chất chuẩn hóa của ký hiệu ®

Ký hiệu ® (Registered) là biểu tượng quốc tế nhằm xác định một nhãn hiệu đã được cơ quan thẩm quyền cấp văn bằng bảo hộ chính thức. Tuy nhiên, quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu mang tính chất lãnh thổ nghiêm ngặt. Việc một nhãn hiệu được bảo hộ thành công tại quốc gia xuất khẩu (như Mỹ, EU, Nhật Bản) không tự động phát sinh hiệu lực pháp lý tại Việt Nam.

Căn cứ theo quy định tại Thông tư 11/2015/TT-BKHCN (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 06/2024/TT-BKHCN), biểu tượng ® khi xuất hiện trên sản phẩm lưu hành tại thị trường nội địa chỉ có một ý nghĩa duy nhất: Nhãn hiệu đó đã được Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu (hoặc được công nhận bảo hộ qua hệ thống Madrid có chỉ định Việt Nam) và văn bằng đang trong thời hạn hiệu lực.

2. Định danh hành vi vi phạm chỉ dẫn sai tình trạng pháp lý

Công văn hướng dẫn của cơ quan Hải quan đã làm rõ ranh giới pháp lý giữa quyền sở hữu trí tuệ và hành vi cung cấp thông tin sai lệch cho người tiêu dùng. Khi một lô hàng nhập khẩu chứa ký hiệu ® trên bao bì nhưng nhãn hiệu chưa được cấp bằng bảo hộ tại Việt Nam, hành vi này cấu thành vi phạm quy định về chỉ dẫn sở hữu công nghiệp.

• Tác động tới người tiêu dùng: Việc tự ý sử dụng ký hiệu ® tạo ra sự nhầm lẫn rằng sản phẩm đã qua kiểm định pháp lý nghiêm ngặt và được Nhà nước bảo hộ, từ đó tạo lợi thế cạnh tranh không bình đẳng.

• Trách nhiệm của chủ thể nhập khẩu: Dù ký hiệu ® được in sẵn từ nhà sản xuất nước ngoài, doanh nghiệp đưa hàng hóa vào thị trường Việt Nam vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý toàn diện đối với thông tin hiển thị trên nhãn sản phẩm.

3. Hệ lụy đối với tiến trình thông quan và chế tài xử phạt

Việc cơ quan Hải quan thắt chặt kiểm tra chỉ dẫn nhãn hiệu tại cửa khẩu dẫn đến những hệ lụy trực tiếp về mặt vận hành và tài chính cho doanh nghiệp:

• Tịch thu hoặc tạm dừng thông quan: Lô hàng có thể bị tạm giữ để thẩm định, làm phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi và đứt gãy chuỗi cung ứng.

• Xử phạt vi phạm hành chính: Doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm xử phạt đối với hành vi chỉ dẫn sai về tình trạng pháp lý của nhãn hiệu theo các quy định quản lý xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp.

• Biện pháp khắc phục hậu quả: Bị buộc loại bỏ ký hiệu ® vi phạm khỏi hàng hóa/bao bì (như khắc phục bằng tem dán đè, che phủ ký hiệu) hoặc buộc tái xuất hàng hóa nếu không thể khắc phục tại chỗ.

4. Chiến lược tuân thủ pháp lý cho doanh nghiệp nhập khẩu

Để chủ động ứng phó và tránh thiệt hại không đáng có trong hoạt động thương mại quốc tế, doanh nghiệp nhập khẩu cần nhanh chóng thực hiện các bước quản trị rủi ro sau:

1. Thẩm tra tình trạng bảo hộ: Rà soát lại toàn bộ danh mục nhãn hiệu trên sản phẩm nhập khẩu đối chiếu với cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam.

2. Đăng ký xác lập quyền sớm: Đẩy nhanh lộ trình nộp đơn đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam trước khi đưa hàng hóa vào lưu thông quy mô lớn.

3. Điều chỉnh thiết kế bao bì xuất khẩu: Làm việc với đối tác sản xuất nước ngoài để tách biệt bao bì dành riêng cho thị trường Việt Nam (loại bỏ ký hiệu ® nếu chưa có bằng bảo hộ).

4. Sử dụng giải pháp kỹ thuật tạm thời: Trong giai đoạn chờ cấp bằng, áp dụng giải pháp dán nhãn phụ che phủ ký hiệu ® trước khi thực hiện thủ tục thông quan.