Tư cách pháp lý yêu cầu đòi lại tiền vay trả thừa của bị đơn

Thứ ba - 01/09/2026 07:50

Nhận diện bản chất pháp lý của yêu cầu phản tố theo tố tụng dân sự

Trong tố tụng dân sự, bị đơn không chỉ giữ vị thế phòng thủ trước các cáo buộc hay đòi hỏi từ phía nguyên đơn mà còn được pháp luật trao quyền chủ động đưa ra yêu cầu độc lập nhằm bảo vệ lợi ích của chính mình. Căn cứ Khoản 2 Điều 200 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, yêu cầu phản tố của bị đơn đối với nguyên đơn được chấp nhận xử lý trong cùng vụ án khi thuộc một trong các trường hợp sau:

Bù trừ nghĩa vụ: Nhằm cấn trừ các khoản nghĩa vụ tài chính tương hỗ giữa hai bên.
Loại trừ yêu cầu khởi kiện: Việc chấp nhận yêu cầu của bị đơn sẽ dẫn đến triệt tiêu một phần hoặc toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn.
Có mối liên hệ mật thiết: Yêu cầu phản tố và yêu cầu khởi kiện có sự gắn kết về mặt tình tiết, khi giải quyết chung sẽ giúp Tòa án phán quyết chính xác và bảo đảm tiến độ tố tụng.

Xác định yêu cầu hoàn trả tiền vay dôi dư là yêu cầu phản tố

Tại Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/04/2026 của Tòa án nhân dân tối cao về hướng dẫn giải đáp vướng mắc xét xử, cơ quan tố tụng đã làm rõ bản chất pháp lý đối với tranh chấp tiền vay trả thừa:

Tiêu chí xem xét	Chi tiết tình huống tố tụng	Bản chất & Phán quyết của Tòa án
Yêu cầu của Nguyên đơn	Khởi kiện đòi tiền nợ gốc và tiền lãi vay	Yêu cầu khởi kiện ban đầu
Thực tế chứng minh	Bị đơn đã thanh toán lãi vượt mức luật định, sau khi khấu trừ hết nợ gốc vẫn còn dư một khoản tiền	Đã hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ trả nợ
Yêu cầu của Bị đơn	Đề nghị Tòa án buộc nguyên đơn trả lại phần tiền dôi dư	Là yêu cầu phản tố theo Khoản 2 Điều 200 BLTTDS
Thẩm quyền tuyên án	Tòa án xem xét tính hợp pháp của yêu cầu phản tố	Tuyên buộc nguyên đơn hoàn trả số tiền thừa cho bị đơn

Việc bị đơn đòi lại số tiền đã nộp thừa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí phản tố: vừa có tính chất bù trừ nghĩa vụ, vừa loại trừ hoàn toàn yêu cầu đòi nợ của nguyên đơn, đồng thời có mối quan hệ trực tiếp từ cùng một hợp đồng vay tài sản.

Hệ quả pháp lý và nghĩa vụ tố tụng của bị đơn

Để Tòa án xem xét và tuyên buộc nguyên đơn hoàn trả khoản tiền thừa, bị đơn cần thực hiện các nghĩa vụ tố tụng sau:

Nộp đơn yêu cầu phản tố: Đơn phản tố phải được gửi cho Tòa án trước thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải.
Nộp tiền tạm ứng án phí: Bị đơn phải thực hiện nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm đối với giá trị khoản tiền yêu cầu hoàn trả (trừ trường hợp được miễn, giảm).
Cung cấp chứng cứ: Cung cấp đầy đủ chứng từ chuyển tiền, biên nhận hoặc các thỏa thuận thể hiện số tiền thực tế đã giao cho nguyên đơn để chứng minh khoản tiền trả thừa.