Nghị định 325/2026: Trợ lực "đặc thù" cho Tập đoàn Than - Khoáng sản

1. TKV đóng vai trò "nhạc trưởng" toàn chuỗi giá trị

Nghị định trao quyền cho Công ty mẹ (TKV) thống nhất quản lý toàn bộ các công đoạn cốt lõi: từ khảo sát, thăm dò, khai thác đến chế biến và tiêu thụ các loại khoáng sản chiến lược như than, bô-xít. Cơ chế quản lý được phân định rạch ròi theo cấp phép mỏ:

• Với mỏ do TKV trực tiếp đứng tên: TKV nắm quyền kiểm soát toàn diện. Tập đoàn có thể thuê các công ty con vào khai thác thông qua hợp đồng kinh tế, sau đó TKV sẽ là đầu mối duy nhất đứng ra bao tiêu toàn bộ sản phẩm đầu ra.

• Với mỏ cấp phép cho công ty con: Dù công ty con đứng tên, TKV vẫn đóng vai trò là cơ quan đầu mối điều phối thông qua "Kế hoạch phối hợp kinh doanh". Điều này nhằm đảm bảo sự đồng bộ về công nghệ khai thác và thống nhất trong quản lý tài nguyên của toàn Tập đoàn.

2. Định hình "Thị trường nội bộ TKV"

Nghị định 325/2026/NĐ-CP chính thức luật hóa cơ chế vận hành thị trường nội bộ của TKV, giúp Tập đoàn linh hoạt điều tiết sức mạnh tổng hợp:

• TKV có quyền quyết định và điều chỉnh giá mua - bán nội bộ đối với các loại hàng hóa, dịch vụ (trừ những mặt hàng do Nhà nước ấn định giá).

• Dựa trên định mức kinh tế - kỹ thuật và tỷ lệ lợi nhuận hợp lý, TKV sẽ ký hợp đồng thu mua lại các sản phẩm khoáng sản (than, quặng, alumin, đồng tấm...) từ các công ty con để chủ trì tiêu thụ ra thị trường trong nước và quốc tế.

• Các công ty con khi tham gia phải tự chủ trang trải chi phí, chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh và công tác khoán chi phí của đơn vị mình.

3. Gỡ vướng tài chính cho các rủi ro đầu tư đặc thù

Khai khoáng là lĩnh vực có độ rủi ro cực cao, đặc biệt trong khâu thăm dò. Điểm sáng giá nhất của cơ chế tài chính đặc thù lần này là cho phép TKV được sử dụng nguồn lợi nhuận sau thuế để xử lý các khoản chi phí đầu tư thất bại hoặc không được trừ khi tính thuế TNDN, cụ thể trong các trường hợp:

• Thăm dò không hiệu quả: Dự án thăm dò xong nhưng trữ lượng không đủ để khai thác thương mại, hoặc đủ trữ lượng nhưng hiện tại chưa có công nghệ khai thác/xử lý môi trường phù hợp.

• Rủi ro từ chính sách vĩ mô: Các dự án đầu tư thất bại, hoặc chi phí thăm dò đã đổ xuống nhưng không thể triển khai tiếp do cơ quan quản lý nhà nước thay đổi quy hoạch, thay đổi chính sách, hoặc theo các quyết định dừng dự án từ Thủ tướng Chính phủ.

4. Hợp lý hóa chi phí phúc lợi cho thợ mỏ

Nghề mỏ đòi hỏi sức khỏe thể chất đặc biệt, do đó, Nghị định cho phép TKV và các công ty con được hạch toán trực tiếp chi phí ăn giữa ca, ăn định lượng của người lao động vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. Mức chi tiêu cụ thể sẽ tuân thủ theo thỏa ước lao động tập thể và quy chế nội bộ của doanh nghiệp, bám sát các quy định của Bộ luật Lao động, bảo đảm tái tạo sức lao động thiết thực cho công nhân ngành than.