Đề xuất sửa quy định về thẩm định giá, giảm thủ tục

Thay đổi quy định về thẩm định giá theo hướng nào?

Hoạt động thẩm định giá giữ vai trò quan trọng trong nhiều giao dịch và quyết định kinh tế, từ quản lý tài sản, đầu tư, mua bán doanh nghiệp đến xác định giá trị phục vụ các hoạt động tài chính. Vì vậy, khung pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này không chỉ cần bảo đảm tính chặt chẽ mà còn phải đủ linh hoạt để doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục nhanh chóng, minh bạch và ít tốn kém.

Dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 78/2024/NĐ-CP được xây dựng trong bối cảnh yêu cầu cải cách thủ tục hành chính ngày càng được đặt ra rõ nét. Theo thông tin trên VIB Online, nội dung dự thảo có liên quan trực tiếp đến thủ tục đăng ký hành nghề thẩm định giá, cấp và cấp lại Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá. Đây là những thủ tục có tác động trực tiếp tới doanh nghiệp và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực này.

Điểm đáng chú ý là dự thảo đã thể hiện định hướng rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá. Nếu được hoàn thiện hợp lý, thay đổi này có thể góp phần giảm thời gian chờ đợi, giúp doanh nghiệp sớm hoàn tất điều kiện pháp lý để duy trì hoặc triển khai hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, cải cách thủ tục không nên chỉ được đánh giá bằng việc giảm một con số về thời hạn xử lý. Quan trọng hơn là toàn bộ quy trình phải được thiết kế nhất quán, trong đó thủ tục cấp mới, cấp lại và xử lý hồ sơ chuyển tiếp cần được phân loại dựa trên mức độ phức tạp thực tế.

Không nên phát sinh thêm giấy tờ khi cấp lại giấy chứng nhận

Một trong những nội dung cần được cân nhắc là thành phần hồ sơ khi doanh nghiệp đề nghị cấp lại Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá do bị mất.

Theo phương án được đề xuất, hồ sơ trong trường hợp này có thể bao gồm bản kê khai nguyên nhân mất giấy chứng nhận và cam kết chịu trách nhiệm về nội dung kê khai. VCCI cho rằng yêu cầu này chưa thật sự cần thiết và kiến nghị loại bỏ.

Xét về bản chất, cấp lại giấy chứng nhận do bị mất không phải là một thủ tục xác lập lại điều kiện kinh doanh. Cơ quan quản lý không cần đánh giá lại toàn bộ năng lực hoặc điều kiện của doanh nghiệp như trường hợp cấp mới. Việc xử lý chủ yếu nhằm khôi phục giấy tờ đã được cấp trước đó trên cơ sở thông tin đã có trong hệ thống quản lý.

Trong khi đó, nguyên nhân làm mất giấy chứng nhận có thể xuất phát từ nhiều tình huống khác nhau và không phải lúc nào doanh nghiệp cũng có thể xác định một cách cụ thể. Nếu yêu cầu doanh nghiệp giải trình chi tiết về nguyên nhân mất nhưng cơ quan quản lý lại không có cơ chế thực tế để kiểm chứng nội dung này, thủ tục mới có nguy cơ trở thành một yêu cầu mang tính hình thức.

Quan trọng hơn, việc yêu cầu thêm giấy tờ phải được đánh giá dựa trên giá trị quản lý mà nó tạo ra. Nếu tài liệu không giúp cơ quan nhà nước xác định thêm một điều kiện pháp lý quan trọng, trong khi lại làm tăng trách nhiệm hồ sơ cho doanh nghiệp, thì việc duy trì yêu cầu này chưa phù hợp với mục tiêu đơn giản hóa thủ tục.

Theo hướng tiếp cận cải cách, cơ quan quản lý nên tập trung vào thông tin có khả năng kiểm chứng và có ý nghĩa đối với việc quản lý điều kiện kinh doanh, thay vì mở rộng hồ sơ bằng những nội dung khó xác minh.

Rút ngắn thời gian xử lý phải đi cùng phân loại thủ tục

Một điểm tích cực của dự thảo là đề xuất giảm thời hạn xem xét cấp, cấp lại Giấy chứng nhận từ 15 ngày làm việc xuống còn 10 ngày làm việc. Đây là thay đổi có lợi nếu được áp dụng đúng đối tượng.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ dự thảo dự kiến áp dụng cùng một thời hạn cho cả cấp mới và cấp lại. Hai thủ tục này có bản chất hoàn toàn khác nhau.

Đối với cấp mới, cơ quan quản lý cần kiểm tra các điều kiện cần thiết để xác định doanh nghiệp có đáp ứng yêu cầu kinh doanh dịch vụ thẩm định giá hay không. Quy trình này đòi hỏi thời gian xem xét hồ sơ và xác minh thông tin nhất định.

Ngược lại, trường hợp giấy chứng nhận bị mất hoặc hư hỏng về cơ bản không làm phát sinh yêu cầu đánh giá lại điều kiện kinh doanh. Cơ quan có thẩm quyền chỉ cần đối chiếu thông tin quản lý và thực hiện việc cấp lại giấy chứng nhận.

Theo quy định hiện hành được VCCI dẫn chiếu, thời hạn cấp lại trong trường hợp mất hoặc rách giấy chứng nhận là 05 ngày làm việc. Vì vậy, nếu dự thảo nâng thời hạn này lên 10 ngày thì dù thời gian cấp mới được rút ngắn, doanh nghiệp lại có thể phải chờ lâu hơn trong một số trường hợp cấp lại.

Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý khi đánh giá tác động của cải cách. Một quy định mới chỉ thực sự tiến bộ khi nó tạo ra lợi ích tổng thể, thay vì giảm thời gian ở thủ tục này nhưng đồng thời kéo dài thủ tục khác.

Có thể thiết kế thời hạn theo mức độ phức tạp

Một phương án hợp lý là phân tách thời hạn xử lý theo từng trường hợp:

• Cấp mới Giấy chứng nhận: áp dụng thời hạn 10 ngày làm việc theo định hướng của dự thảo.
• Cấp lại do mất hoặc hư hỏng: nên rút xuống khoảng 2–3 ngày làm việc hoặc ít nhất duy trì thời hạn 05 ngày như quy định hiện hành.

Cách tiếp cận này phản ánh đúng bản chất của từng thủ tục, đồng thời khuyến khích cơ quan quản lý xử lý nhanh những hồ sơ có tính chất đơn giản.

Quy định chuyển tiếp cần bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp

Điều khoản chuyển tiếp cũng là nội dung có ý nghĩa thực tế nhưng dễ bị xem nhẹ khi xây dựng văn bản sửa đổi.

Dự thảo quy định những hồ sơ đăng ký hành nghề thẩm định giá và hồ sơ cấp, cấp lại giấy chứng nhận đã được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận hoặc đã được đóng dấu bưu chính trước ngày nghị định mới có hiệu lực sẽ tiếp tục được xử lý theo Nghị định 78/2024/NĐ-CP.

Vấn đề phát sinh nằm ở trường hợp doanh nghiệp gửi hồ sơ qua đường bưu điện trước ngày quy định mới có hiệu lực nhưng cơ quan có thẩm quyền chỉ thực tế tiếp nhận hồ sơ sau thời điểm đó.

Nếu vẫn căn cứ vào dấu bưu chính để xác định quy định áp dụng, doanh nghiệp có thể bị buộc tiếp tục thực hiện theo cơ chế cũ dù hồ sơ thực tế được tiếp nhận trong thời điểm văn bản mới đã có hiệu lực.

Trong trường hợp quy định mới theo hướng đơn giản hóa và có lợi hơn, cách xử lý này chưa thật sự tối ưu. Về nguyên tắc, doanh nghiệp không nên chịu bất lợi chỉ vì khoảng thời gian vận chuyển hồ sơ qua đường bưu chính.

Do đó, hướng tiếp cận đáng cân nhắc là xác định thời điểm áp dụng dựa trên thời điểm cơ quan có thẩm quyền thực tế tiếp nhận hồ sơ. Hồ sơ đã được tiếp nhận trước ngày nghị định mới có hiệu lực có thể tiếp tục áp dụng quy định cũ; còn hồ sơ được tiếp nhận sau ngày đó nên được hưởng cơ chế mới, ngay cả khi doanh nghiệp đã gửi hồ sơ từ trước. VCCI cũng đề xuất bỏ cụm từ liên quan đến việc “đã được đóng dấu bưu chính” trong điều khoản chuyển tiếp.

Cải cách thủ tục cần tránh “đổi mới hình thức”

Từ những nội dung được góp ý, có thể thấy vấn đề cốt lõi của dự thảo không chỉ nằm ở việc sửa một vài điều khoản kỹ thuật. Điều quan trọng hơn là xây dựng một phương thức quản lý phù hợp với thực tế vận hành của doanh nghiệp.

Một thủ tục hành chính tốt cần đáp ứng ít nhất ba yêu cầu: thông tin yêu cầu phải thực sự cần thiết, thời hạn xử lý phải tương xứng với mức độ phức tạp và quy định chuyển tiếp phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của người thực hiện thủ tục.

Đối với lĩnh vực thẩm định giá, yêu cầu này càng quan trọng bởi doanh nghiệp thường phải đáp ứng nhiều điều kiện pháp lý trước khi được hoạt động. Nếu các thủ tục cấp, cấp lại giấy chứng nhận tiếp tục yêu cầu những tài liệu không tạo thêm giá trị quản lý, chi phí tuân thủ sẽ gia tăng mà hiệu quả quản lý nhà nước không nhất thiết được cải thiện.

Ngược lại, nếu hồ sơ được tinh giản, dữ liệu đã có được tận dụng và thời gian xử lý được thiết kế theo mức độ phức tạp, cơ quan quản lý có thể tập trung nguồn lực cho những nội dung thực sự cần kiểm tra.

Hướng hoàn thiện để quy định đi vào thực tế

Dự thảo sửa đổi Nghị định 78/2024/NĐ-CP đang mở ra cơ hội tiếp tục cải thiện môi trường pháp lý cho hoạt động thẩm định giá. Việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ là tín hiệu tích cực, nhưng để đạt hiệu quả cao hơn, các quy định cần được rà soát đồng bộ thay vì chỉ sửa từng thủ tục riêng lẻ.

Trước hết, nên loại bỏ những thành phần hồ sơ không thực sự cần thiết, đặc biệt là các giấy tờ khó kiểm chứng và không ảnh hưởng đến việc xác định điều kiện kinh doanh.

Tiếp đó, cần phân biệt rõ cấp mới và cấp lại giấy chứng nhận. Những trường hợp đơn giản như mất hoặc hư hỏng giấy tờ nên có cơ chế xử lý nhanh hơn đáng kể so với thủ tục cấp mới.

Cuối cùng, điều khoản chuyển tiếp cần được xây dựng theo nguyên tắc bảo đảm doanh nghiệp được hưởng lợi từ chính sách mới khi hồ sơ được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận sau thời điểm nghị định mới có hiệu lực.

Nhìn rộng hơn, đây cũng là bài toán chung trong quá trình cải cách pháp luật kinh doanh: không phải cứ thêm một yêu cầu quản lý là tăng được hiệu quả quản lý. Một hệ thống pháp lý hiệu quả phải biết đâu là thông tin cần thiết, đâu là thủ tục có thể giản lược và đâu là trường hợp cần xử lý nhanh dựa trên dữ liệu đã được cơ quan nhà nước nắm giữ.

Nếu các kiến nghị được nghiên cứu tiếp thu, quy định sửa đổi có thể tạo ra sự cân bằng tốt hơn giữa yêu cầu quản lý nhà nước và nhu cầu giảm chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Qua đó, hoạt động thẩm định giá có thêm một nền tảng pháp lý minh bạch, thuận tiện và phù hợp hơn với định hướng cải cách thủ tục hành chính hiện nay.