Tổng kết Luật Doanh nghiệp, mở hướng sửa đổi mới

Rà soát toàn diện để chuẩn bị cho một chu kỳ pháp luật mới

Luật Doanh nghiệp giữ vai trò nền tảng trong việc xác lập khuôn khổ pháp lý cho quá trình thành lập, tổ chức quản trị, vận hành, thay đổi cơ cấu và chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cùng với tốc độ thay đổi của nền kinh tế, sự phát triển của mô hình kinh doanh mới và quá trình hoàn thiện pháp luật chuyên ngành, nhiều quy định hiện hành cần tiếp tục được đánh giá về mức độ phù hợp.

Trong bối cảnh đó, việc Bộ Tài chính triển khai tổng kết Luật Doanh nghiệp không đơn thuần là hoạt động thống kê việc thực hiện các quy định hiện hành. Đây còn là bước chuẩn bị chính sách trước khi xây dựng dự án Luật Doanh nghiệp sửa đổi, qua đó tạo cơ sở để cơ quan soạn thảo xác định rõ những nội dung cần giữ ổn định, những quy định cần điều chỉnh và những vấn đề cần thiết kế lại theo yêu cầu quản lý mới.

Thông qua quá trình tổng kết, những khó khăn mà doanh nghiệp gặp phải trong thực tế có cơ hội được phản ánh trực tiếp vào quá trình xây dựng chính sách. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các quy định có tác động thường xuyên đến chi phí tuân thủ, quyền tự chủ kinh doanh, cơ chế quản trị và khả năng gia nhập hoặc rút lui khỏi thị trường.

Doanh nghiệp được đề nghị phản ánh những điểm còn vướng mắc

Một nội dung đáng chú ý trong đợt tổng kết là việc VCCI đề nghị cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội chủ động cung cấp thông tin về những bất cập phát sinh trong quá trình áp dụng Luật Doanh nghiệp.

Các vấn đề được khuyến khích phản ánh không chỉ giới hạn ở những quy định riêng của Luật Doanh nghiệp mà còn bao gồm cả tình trạng chồng chéo giữa Luật Doanh nghiệp với các đạo luật khác. Doanh nghiệp được đề nghị chỉ rõ quy định cụ thể đang tạo ra vướng mắc, đồng thời đưa ra kiến nghị sửa đổi hoặc bổ sung phù hợp.

Cách tiếp cận này cho thấy quá trình sửa luật đang được đặt trong mối quan hệ với toàn bộ hệ thống pháp luật thay vì xem Luật Doanh nghiệp như một văn bản độc lập. Đây là vấn đề rất quan trọng bởi doanh nghiệp trên thực tế phải đồng thời tuân thủ nhiều nhóm quy định liên quan đến đầu tư, thuế, đất đai, lao động, cạnh tranh, chứng khoán, quản lý vốn nhà nước và nhiều lĩnh vực chuyên ngành khác.

Nếu mỗi đạo luật quy định một cách khác nhau về cùng một vấn đề, doanh nghiệp có thể phải thực hiện nhiều thủ tục, chịu thêm chi phí hoặc gặp khó khăn khi xác định quy định nào cần ưu tiên áp dụng. Vì vậy, tổng kết Luật Doanh nghiệp lần này có thể tạo cơ hội để nhận diện và xử lý những điểm thiếu thống nhất ngay từ cấp độ luật.

Từ phản ánh thực tiễn đến thiết kế chính sách

Điểm đáng chú ý của quá trình này nằm ở việc ý kiến của doanh nghiệp không chỉ có giá trị phản ánh tình trạng thực thi pháp luật mà còn có thể trở thành nguồn dữ liệu quan trọng cho quá trình xây dựng chính sách.

Một quy định trên giấy tờ có thể được đánh giá là rõ ràng, nhưng khi triển khai lại có thể phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau. Những trường hợp này thường xuất hiện tại các thủ tục liên quan đến đăng ký doanh nghiệp, thay đổi thông tin, tổ chức lại doanh nghiệp, quản trị nội bộ, quyền của thành viên hoặc cổ đông và quan hệ giữa pháp luật doanh nghiệp với pháp luật chuyên ngành.

Do đó, việc thu thập phản hồi trực tiếp từ doanh nghiệp giúp cơ quan xây dựng chính sách nhìn rõ hơn khoảng cách giữa quy định và thực tế. Những vướng mắc lặp lại ở nhiều ngành nghề hoặc nhiều địa phương có thể là dấu hiệu cho thấy quy định cần được sửa đổi ở cấp độ pháp luật, thay vì tiếp tục xử lý bằng các hướng dẫn hành chính riêng lẻ.

Một số trọng tâm cần được quan tâm khi sửa Luật Doanh nghiệp

1. Giảm xung đột giữa Luật Doanh nghiệp và luật chuyên ngành

Một trong những yêu cầu quan trọng là bảo đảm sự thống nhất giữa Luật Doanh nghiệp với các đạo luật điều chỉnh từng lĩnh vực cụ thể. Khi luật chuyên ngành có quy định đặc thù, doanh nghiệp cần có cơ chế xác định rõ phạm vi áp dụng để hạn chế tình trạng cùng một vấn đề nhưng phải tham chiếu nhiều văn bản.

Thực tiễn năm 2026 cho thấy vấn đề này tiếp tục có ý nghĩa khi nhiều chính sách mới được ban hành. Chẳng hạn, Bộ Tài chính từng phải hướng dẫn việc thành lập doanh nghiệp từ trường đại học, viện nghiên cứu trên cơ sở đối chiếu Luật Doanh nghiệp với Luật Giáo dục đại học và các quy định về đăng ký doanh nghiệp. Điều đó cho thấy nhu cầu bảo đảm tính liên thông giữa các đạo luật là vấn đề có tính thực tế cao.

2. Tiếp tục cải thiện môi trường gia nhập và rút lui khỏi thị trường

Một hệ thống pháp luật doanh nghiệp hiệu quả không chỉ tạo điều kiện để doanh nghiệp thành lập mà còn phải giúp doanh nghiệp dễ dàng thay đổi mô hình, tái cấu trúc hoặc chấm dứt hoạt động khi cần thiết.

Nếu thủ tục gia nhập thị trường được đơn giản hóa nhưng quá trình tổ chức lại hoặc rút lui vẫn phức tạp, doanh nghiệp có thể phải duy trì những cấu trúc không còn hiệu quả. Vì vậy, sửa đổi luật cần được nhìn nhận theo toàn bộ vòng đời của doanh nghiệp thay vì chỉ tập trung vào thời điểm đăng ký thành lập.

Đặc biệt, cần cân bằng giữa yêu cầu đơn giản hóa thủ tục và yêu cầu bảo đảm quyền lợi của chủ nợ, người lao động, nhà đầu tư cũng như nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

3. Tăng tính minh bạch và khả năng dự đoán của pháp luật

Doanh nghiệp cần biết trước mình phải thực hiện nghĩa vụ nào, trong thời hạn bao lâu và cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết. Những quy định thiếu rõ ràng hoặc phụ thuộc quá nhiều vào cách diễn giải trong quá trình thực thi có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý.

Vì vậy, một trong những mục tiêu quan trọng của quá trình sửa đổi nên là nâng cao khả năng dự đoán của pháp luật. Quy định càng rõ, ổn định và thống nhất thì doanh nghiệp càng dễ xây dựng kế hoạch đầu tư, quản trị và mở rộng hoạt động.

Cần chuyển từ quản lý thủ tục sang kiến tạo môi trường kinh doanh

Tổng kết Luật Doanh nghiệp cũng là dịp để đánh giá lại phương thức quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp. Trong nền kinh tế hiện đại, pháp luật không chỉ có nhiệm vụ kiểm soát mà còn phải tạo không gian để doanh nghiệp chủ động sáng tạo, cạnh tranh và thích ứng.

Điều này đòi hỏi các quy định mới phải hạn chế những yêu cầu hành chính không thực sự cần thiết, đồng thời tăng cường cơ chế hậu kiểm đối với những lĩnh vực phù hợp. Nhà nước vẫn cần bảo đảm tính minh bạch, chống gian lận và bảo vệ lợi ích công cộng, nhưng cách thức thực hiện nên hướng tới quản lý dựa trên rủi ro thay vì áp dụng đồng đều các thủ tục cho mọi doanh nghiệp.

Đây cũng là hướng có thể góp phần giảm chi phí tuân thủ và nâng cao sức cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp trong dài hạn.

Ý nghĩa đối với cộng đồng doanh nghiệp

Việc lấy ý kiến trong giai đoạn tổng kết có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là thời điểm doanh nghiệp có thể phản ánh trực tiếp những vấn đề đã gặp trong quá trình áp dụng pháp luật. Theo thông tin được VIBOnline đăng tải, VCCI đề nghị doanh nghiệp và hiệp hội gửi ý kiến trước ngày 22/7/2026 để tổng hợp báo cáo Bộ Tài chính.

Đáng chú ý, VIBOnline hiện xác định tài liệu này đang ở trạng thái lấy ý kiến, cơ quan chịu trách nhiệm soạn thảo là Bộ Tài chính và loại tài liệu là Báo cáo tổng kết.

Điều đó đồng nghĩa với việc đây chưa phải là một quy định mới áp dụng trực tiếp cho doanh nghiệp. Thay vào đó, đây là một bước trong quá trình đánh giá chính sách, tạo tiền đề cho việc hình thành Hồ sơ chính sách của dự án Luật Doanh nghiệp sửa đổi.

Kỳ vọng về một khung pháp lý doanh nghiệp linh hoạt hơn

Nếu được thực hiện trên cơ sở tổng hợp đầy đủ phản ánh từ thực tiễn, việc sửa đổi Luật Doanh nghiệp có thể trở thành cơ hội để xử lý những vấn đề tồn tại trong thời gian dài, đặc biệt là các điểm giao thoa giữa pháp luật doanh nghiệp và pháp luật chuyên ngành.

Một đạo luật mới không nhất thiết phải tạo ra càng nhiều quy định càng tốt. Giá trị quan trọng hơn nằm ở khả năng tạo ra một khuôn khổ rõ ràng, ổn định, dễ áp dụng và phù hợp với sự vận động của nền kinh tế.

Từ góc độ doanh nghiệp, điều được kỳ vọng không chỉ là thủ tục đơn giản hơn mà còn là quyền tự chủ kinh doanh được bảo đảm tốt hơn, chi phí tuân thủ được kiểm soát, rủi ro pháp lý được giảm thiểu và các quy định giữa những lĩnh vực liên quan được thống nhất.

Vì vậy, quá trình tổng kết Luật Doanh nghiệp lần này có thể xem là bước chuẩn bị quan trọng trước một giai đoạn hoàn thiện chính sách mới. Chất lượng của các ý kiến được thu thập từ cộng đồng doanh nghiệp sẽ góp phần quyết định liệu những bất cập đang tồn tại có được nhận diện đúng và chuyển hóa thành các giải pháp lập pháp phù hợp hay không.