Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân: Điểm mới

Các điểm mới nổi bật nhất:

1. Đổi mới tư duy xây dựng luật (Chỉ quy định nguyên tắc lớn)

Luật chỉ tập trung quy định những vấn đề mang tính ổn định, có giá trị lâu dài và các chính sách lớn. Các nội dung mang tính trình tự, thủ tục chi tiết, hồ sơ, thời hạn... sẽ được giao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) ban hành văn bản hướng dẫn. Điều này giúp linh hoạt và chủ động hơn trong thực tiễn thi hành.

2. Bổ sung các nguyên tắc giám sát mới

Luật bổ sung 3 nguyên tắc quan trọng:

• Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam.

• Giám sát toàn diện nhưng phải có trọng tâm, trọng điểm, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

• Gắn kết giữa hoạt động giám sát với việc hoàn thiện chính sách, pháp luật và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước/địa phương.

3. Đẩy mạnh phân công, phân cấp và phối hợp

• Về phân cấp: Quốc hội có thể giao UBTVQH hoặc các cơ quan của Quốc hội thực hiện giám sát chuyên đề và báo cáo kết quả. Tương tự, HĐND cũng có thể giao Thường trực hoặc các Ban của HĐND thực hiện.

• Giám sát kiến nghị cử tri: Thay vì chỉ có UBTVQH và Thường trực HĐND như trước, nay đã phân cấp cho Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và các Ban của HĐND tham gia để tăng tính chuyên môn sâu.

• Phối hợp: Quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các chủ thể giám sát với Mặt trận Tổ quốc, cơ quan thanh tra, kiểm toán để tránh chồng chéo, trùng lặp.

4. Tăng cường hiệu lực sau giám sát

Đây là điểm mấu chốt để tránh tình trạng "giám sát xong để đấy":

• Quy định rõ trách nhiệm của cơ quan chịu sự giám sát trong việc thực hiện các nghị quyết, kết luận giám sát.

• Nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, chủ thể giám sát có quyền yêu cầu báo cáo giải trình. Nếu vẫn không đạt yêu cầu, sẽ bị xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý nghiêm.

5. Mở rộng thẩm quyền và phạm vi giám sát

• Quốc hội: Mở rộng phạm vi xem xét việc thực hiện tất cả các nghị quyết giám sát của mình (trước đây chỉ giới hạn ở nghị quyết về chất vấn và giám sát chuyên đề).

• Giám sát quốc tế: Bổ sung thẩm quyền cho Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội trong việc phối hợp với các cơ quan tương ứng của quốc gia khác để giám sát thực hiện các điều ước, thỏa thuận quốc tế.

• Tổ đại biểu HĐND: Sửa đổi theo hướng chỉ thực hiện giám sát việc thi hành pháp luật tại địa phương khi được HĐND hoặc Thường trực HĐND giao, nhằm tập trung nguồn lực và tránh dàn trải.