Quyền lợi của người đang chấp hành án khi pháp luật thay đổi

Theo phân tích của các chuyên gia pháp lý, về nguyên tắc, hiệu lực hồi tố của Luật Hình sự cho phép áp dụng các quy định mới đối với những hành vi xảy ra trước khi luật có hiệu lực, nếu quy định đó có lợi cho người phạm tội.

Các trường hợp được hưởng lợi từ thay đổi chính sách

Dựa trên Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành, có hai tình huống chính mà người phạm tội được xem xét:

• Trong giai đoạn tố tụng: Nếu việc thay đổi chính sách pháp luật khiến hành vi phạm tội không còn tính nguy hiểm cho xã hội, người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự ngay trong quá trình điều tra, truy tố hoặc xét xử (theo Điều 29 BLHS).

• Trong giai đoạn thi hành án: Đối với những người đang chấp hành bản án đã có hiệu lực, nếu quy định mới xác định hành vi họ từng thực hiện không còn cấu thành tội phạm nữa (do thay đổi các yếu tố cấu thành tội), họ sẽ được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại.

Ý nghĩa của quy định

Tiến sĩ Trần Thanh Thảo (Trường ĐH Luật TP.HCM) cho rằng, việc cho phép người đang thi hành án được miễn hình phạt khi luật thay đổi không chỉ mang tính nhân đạo mà còn phản ánh tư duy pháp lý thực tế.

Một khi Nhà nước xác định hành vi đó không còn là tội phạm, thì mục đích trừng trị và giáo dục cải tạo cũng không còn cần thiết. Việc tiếp tục giam giữ hoặc buộc chấp hành án trong bối cảnh hành vi không còn nguy hiểm cho xã hội là không phù hợp với mục tiêu của hình phạt.

Lưu ý: Hiệu lực hồi tố theo hướng có lợi chỉ được áp dụng trong những trường hợp cụ thể theo quy định của Quốc hội và Hội đồng Thẩm phán để đảm bảo tính thống nhất và công bằng.