Chủ hộ kinh doanh dưới 1 tỷ được hoàn tiền BHXH

Doanh thu là căn cứ quan trọng để xác định nghĩa vụ BHXH

Chính sách bảo hiểm xã hội dành cho chủ hộ kinh doanh đang được triển khai theo hướng gắn nghĩa vụ tham gia với quy mô doanh thu. Theo thông tin được cơ quan chức năng giải đáp, từ ngày 1/1/2026, chủ hộ kinh doanh có mức kê khai doanh thu hằng năm trên 1 tỷ đồng thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Ngược lại, chủ hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm không thuộc nhóm này và có thể lựa chọn tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Quy định này có ý nghĩa đặc biệt đối với những chủ hộ kinh doanh trước đó đã được thu bảo hiểm xã hội bắt buộc nhưng sau khi đối chiếu doanh thu thực tế lại thuộc nhóm không bắt buộc tham gia.

Điểm cần lưu ý là việc xác định có thuộc diện tham gia hay không không chỉ dựa trên việc đã từng đóng bảo hiểm xã hội, mà phải căn cứ vào tình trạng pháp lý và doanh thu theo quy định áp dụng trong từng thời kỳ.

Đã đóng BHXH bắt buộc nhưng doanh thu dưới 1 tỷ thì xử lý thế nào?

Một trong những vấn đề được nhiều chủ hộ kinh doanh quan tâm là khoản tiền đã đóng trong thời gian trước đó có bị mất hay không nếu sau này xác định bản thân không thuộc diện bắt buộc.

Câu trả lời hiện nay là khoản BHXH bắt buộc đã đóng có thể được hoàn trả nếu cơ quan bảo hiểm xã hội xác định chủ hộ kinh doanh thực tế không thuộc đối tượng tham gia bắt buộc.

Theo hướng dẫn được công bố, đối với trường hợp chủ hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm nhưng đã đóng BHXH bắt buộc, cơ quan BHXH sẽ thực hiện việc xác định lại đối tượng. Sau khi có căn cứ xác định không thuộc diện bắt buộc, số tiền BHXH bắt buộc đã đóng trước đó được xử lý hoàn trả.

Đây là điểm rất đáng chú ý bởi việc hoàn trả không đồng nghĩa với việc người tham gia được tự động chuyển toàn bộ thời gian đã đóng sang một hình thức bảo hiểm khác. Nếu muốn tiếp tục tích lũy thời gian tham gia để bảo đảm quyền lợi lâu dài, chủ hộ kinh doanh có thể lựa chọn tham gia BHXH tự nguyện.

Hướng xử lý đối với các khoản đã đóng trong năm 2026

BHXH TP. Hồ Chí Minh đã có Công văn số 6046/BHXH-QLT hướng dẫn xử lý đối với chủ hộ kinh doanh đã tham gia BHXH bắt buộc trong khoảng thời gian từ ngày 1/1/2026 đến hết ngày 30/6/2026 nhưng có doanh thu thực tế trong năm dưới 1 tỷ đồng.

Theo hướng dẫn, cơ quan BHXH cơ sở sẽ làm việc với chủ hộ kinh doanh để xác định thông tin doanh thu. Chủ hộ cần xác nhận doanh thu thực tế dưới ngưỡng quy định và cung cấp các giấy tờ liên quan nếu có. Trên cơ sở đó, cơ quan BHXH mới thực hiện các bước giảm thu và hoàn trả khoản tiền đã đóng theo quy định.

Quy trình này cho thấy việc hoàn tiền không phải là cơ chế tự động chỉ cần chủ hộ yêu cầu. Cơ quan BHXH cần có căn cứ xác định người tham gia thực sự không thuộc đối tượng bắt buộc trước khi thực hiện điều chỉnh dữ liệu và hoàn trả.

Không phải cứ hoàn tiền là được giữ nguyên mọi quyền lợi đã hưởng

Một nội dung đặc biệt quan trọng mà chủ hộ kinh doanh cần lưu ý là việc hoàn trả tiền BHXH có thể kéo theo việc rà soát những chế độ bảo hiểm đã được giải quyết trong thời gian tham gia.

Cơ quan BHXH được hướng dẫn rà soát dữ liệu về các chế độ BHXH, BHYT mà chủ hộ kinh doanh đã hưởng. Nếu trước thời điểm hoàn trả, người tham gia đã phát sinh việc hưởng chế độ hoặc sử dụng quyền lợi bảo hiểm, cơ quan BHXH sẽ xử lý, thu hồi khoản tiền đã chi theo quy định trước khi thực hiện giảm thu và hoàn trả.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý đối với trường hợp đã phát sinh quyền lợi liên quan đến thai sản, khám chữa bệnh hoặc các chế độ BHXH, BHYT khác. Việc từng được cơ quan BHXH tiếp nhận và giải quyết quyền lợi không có nghĩa là các khoản đã chi đương nhiên được giữ lại khi kết quả rà soát xác định người đó không thuộc đối tượng tham gia bắt buộc.

Trường hợp đã sử dụng BHYT cần được rà soát riêng

Không chỉ tiền BHXH, quá trình tham gia BHYT cũng có thể phải được kiểm tra trước khi hoàn tất việc điều chỉnh.

Theo hướng dẫn tại TP. Hồ Chí Minh, cơ quan BHXH sẽ rà soát việc sử dụng thẻ BHYT và các quyền lợi đã phát sinh. Với những trường hợp đã sử dụng thẻ để khám chữa bệnh hoặc có nhu cầu duy trì quá trình tham gia BHYT để bảo đảm quyền lợi về thời gian tham gia, cơ quan BHXH có hướng xử lý riêng theo hồ sơ và cam kết của người tham gia.

Vì vậy, chủ hộ kinh doanh không nên chỉ quan tâm đến số tiền BHXH được hoàn lại mà cần kiểm tra toàn bộ quá trình tham gia BHXH, BHYT và những quyền lợi đã phát sinh trong thời gian đó.

Hoàn tiền BHXH bắt buộc không đồng nghĩa với mất quyền an sinh

Việc không thuộc diện BHXH bắt buộc không có nghĩa chủ hộ kinh doanh phải dừng hoàn toàn việc tham gia bảo hiểm xã hội.

Ngược lại, cơ quan BHXH đang khuyến khích nhóm đối tượng này chuyển sang BHXH tự nguyện và tham gia BHYT hộ gia đình. Đây là phương án giúp chủ hộ tiếp tục tích lũy thời gian tham gia, hạn chế khoảng trống trong quá trình bảo đảm an sinh về lâu dài.

BHXH tự nguyện có ý nghĩa quan trọng đối với những người không thuộc diện bắt buộc nhưng vẫn muốn duy trì quá trình tham gia để hướng tới các quyền lợi theo quy định. Do đó, sau khi được hoàn trả khoản đóng BHXH bắt buộc không đúng đối tượng, chủ hộ nên cân nhắc việc tham gia BHXH tự nguyện thay vì để quá trình bảo hiểm bị gián đoạn.

Chủ hộ kinh doanh cần làm gì để được giải quyết?

Đối với chủ hộ kinh doanh nghi ngờ mình đã đóng BHXH bắt buộc trong khi doanh thu thực tế dưới 1 tỷ đồng/năm, việc đầu tiên là liên hệ cơ quan BHXH đang quản lý để được rà soát hồ sơ.

Một số nội dung cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Xác định chính xác doanh thu thực tế của hộ kinh doanh trong năm có liên quan.
• Chuẩn bị các tài liệu chứng minh doanh thu nếu cơ quan BHXH yêu cầu.
• Phối hợp lập biên bản xác nhận và thực hiện hồ sơ giảm thu, hoàn trả theo hướng dẫn.
• Kiểm tra các chế độ BHXH, BHYT đã phát sinh trước khi hoàn tất việc hoàn trả.
• Cân nhắc chuyển sang BHXH tự nguyện và BHYT hộ gia đình nếu muốn tiếp tục duy trì quá trình tham gia.

Theo hướng dẫn của BHXH TP. Hồ Chí Minh, sau khi hoàn tất việc giảm thu và xử lý khoản đóng không thuộc diện bắt buộc, cơ quan BHXH sẽ tuyên truyền, hướng dẫn chủ hộ kinh doanh tham gia BHXH tự nguyện và BHYT hộ gia đình nhằm bảo đảm quyền lợi an sinh lâu dài.

Ý nghĩa của chính sách đối với chủ hộ kinh doanh

Có thể thấy, quy định mới không đơn thuần là câu chuyện hoàn lại một khoản tiền đã đóng. Vấn đề quan trọng hơn là xác định đúng đối tượng tham gia BHXH, tránh tình trạng người không thuộc diện bắt buộc nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ đóng.

Đối với chủ hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm, việc được xác định lại đối tượng tham gia giúp giảm gánh nặng tài chính và bảo đảm việc thu BHXH được thực hiện đúng căn cứ pháp luật. Trong khi đó, cơ chế tham gia BHXH tự nguyện tạo thêm một lựa chọn để người kinh doanh chủ động duy trì lưới an sinh cho bản thân.

Tuy nhiên, chủ hộ cũng cần hiểu rằng hoàn trả tiền đã đóng và bảo lưu quyền lợi bảo hiểm là hai vấn đề khác nhau. Khi cơ quan BHXH xác định việc tham gia bắt buộc trước đó là không đúng đối tượng, quá trình và quyền lợi phát sinh trong thời gian này có thể phải được rà soát, xử lý tương ứng.

Vì vậy, những chủ hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng nhưng đã đóng BHXH bắt buộc trong năm 2026 nên chủ động kiểm tra hồ sơ với cơ quan BHXH thay vì tự ý dừng đóng hoặc tự xác định số tiền được hoàn. Việc thực hiện đúng quy trình sẽ giúp bảo đảm quyền lợi tài chính, đồng thời hạn chế phát sinh vướng mắc liên quan đến BHXH và BHYT trong quá trình điều chỉnh.